Надлежноста на Општината не произлегува од локација, туку од закони

Трагедијата во дискотеката „Пулс“ останува една од најболните теми во јавноста. Токму затоа, секоја анализа на судската постапка мора да почне од едно основно прашање: кој орган имал каква законска надлежност, каква обврска, каква можност за постапување и дали таа можност навистина постоела во конкретниот момент?

Во текот на судската постапка Обвинителството презентираше голем број материјални докази: урбанистички планови, геодетски елаборати, барања за легализација, инспекциски извештаи, службени дописи, документи за правниот статус на објектот и кореспонденција поврзана со постапувањето на повеќе институции. Дел од тие документи се однесуваат и на Општина Кочани, што во јавноста повторно го отвори прашањето дали локалната самоуправа имала реална законска моќ да влијае врз работењето на дискотеката.

Од досега презентираните докази, сепак, произлегува една важна точка: Општина Кочани немала законско овластување да води постапка, да контролира угостителска дејност, да проверува противпожарни услови или да утврдува дали еден објект смее да работи како дискотека.

Таа точка е суштинска. Без неа, секој документ може погрешно да се толкува како доказ за одговорност, иако во правна смисла може да биде само доказ дека институцијата била известена, дала мислење, доставила забелешка или постапувала во рамките на сосема друга област.

Надлежноста на Општината не произлегува од локација, туку од закони

Во јавноста често се поистоветуваат повеќе различни прашања: урбанизмот, градењето, комуналниот ред, угостителската дејност, јавната безбедност, противпожарната заштита и инспекцискиот надзор. Но тие не се едно исто. Секое од овие прашања е уредено со различни прописи и е ставено во надлежност на различни органи.

Фактот што еден објект се наоѓа на територијата на една општина не значи дека општината автоматски има надлежност за сите аспекти од неговото работење. Надлежноста не произлегува од географијата, туку од закон.

Законот за локалната самоуправа ги определува надлежностите на општините во области како урбанизмот, градежното земјиште, комуналните дејности, локалниот економски развој, локалните јавни служби и други прашања од локален карактер. Но во тие надлежности не спаѓа издавањето лиценца за ноќен бар, кабаре, дискоклуб или дискотека.

Посебно значајни се документите од пред повеќе од десет години, кои покажуваат дека Општина Кочани реагирала во однос на најавеното работење на дискотеката. Според досега презентираните материјали, Општината доставувала барања и забелешки со кои укажувала дека не треба да се издаде документација за спорниот објект.

Дополнително, Општината го поништила известувањето за користење јавен паркинг откако било увидено дека тоа се користи во контекст на отворање дискотека. Тоа е важен факт. Ако Општината сакала да го овозможи работењето на објектот, тогаш не би испраќала дописи, не би барала да не се издаде лиценца и не би го поништувала претходно даденото известување за користење јавна површина.

Овие постапки, независно како на крај ќе ги оцени судот, упатуваат на сосема поинаква слика од онаа што понекогаш се создава во јавноста. Тие покажуваат дека Општината не била пасивна, туку реагирала во рамките на она што можела да го направи. Но не можела да го направи она што законот не ѝ го дозволувал: да ја одземе лиценцата или да ја затвори дискотеката по основ на угостителска дејност.

Без прецизност судската постапка ќе се разлее

Правото не познава одговорност врз основа на впечаток. Правото бара конкретна надлежност, конкретна обврска, конкретно пропуштање и конкретна причинска врска. Во спротивно, одговорноста се претвора во широка политичка претпоставка, а не во правно докажан факт.

Во досегашната доказна постапка беше отворено и прашањето за локациите на кои се однесувале дел од лиценците. Тоа прашање не е технички детал, туку суштински факт.

Според претходно изведените и јавно коментирани материјали, лиценцата од 2012 година не се однесувала на објектот во кој подоцна се случи трагедијата, туку на друг угостителски објект, на друга адреса. Во претходните текстови беше нагласено дека станува збор за локација на ул. Димитар Влахов бб, а не за објектот каде што се случи пожарот на улица Крижевска.

Тоа значи дека секој доказ поврзан со лиценца мора да се чита преку точна адреса, точен објект и точна временска рамка. Не може механички да се земе еден документ, да се извади од контекст и да се прикаже како доказ за одговорност во однос на друг објект, друга локација или друга правна ситуација.

Во предмет како „Пулс“, каде што се испреплетени години, адреси, правни лица, лиценци, урбанистички документи, инспекциски надзори и различни институции, токму прецизноста е клучна. Без прецизност, судската постапка ризикува да се претвори во широка институционална магла, наместо во процес што ќе утврди кој конкретно, кога, за што и со каква законска обврска пропуштил да постапи.

Една од честите забуни во јавноста е прашањето за надоместокот што се плаќа за лиценци. Во дел од досегашните материјали беше појаснето дека улогата на општината во овој дел е ограничена на утврдување или примање дел од надоместокот, но не и на одлучување за самата лиценца.

Тоа е суштинска разлика.

Тоа што Општината прима дел од надоместокот за лиценца, не ја прави надлежна за лиценците

Фактот што одреден дел од средствата може да завршат на сметка поврзана со општината не значи дека општината има надлежност за работењето на дискотеката. Уште помалку значи дека општината имала право да ја контролира дејноста, да ја одземе лиценцата или да го затвори објектот.

Претходно беше посочено дека ваквите уплати се вршат преку систем во кој средствата се распределуваат според законски утврдени правила, а општината не мора да има увид во секоја поединечна лиценца како предметна постапка, туку може да гледа само агрегирани износи. Ако тоа е така, тогаш е погрешно да се извлекува заклучок дека секој примен надоместок значи знаење, одобрување или контрола врз конкретната лиценца.

Правно гледано, надоместокот не создава надлежност. Надлежност создава закон. А ако законот не ѝ дал на Општината право да лиценцира, тогаш не може подоцна да ѝ се припише одговорност како да била орган што ја водел лиценцната постапка.

Слично разграничување е потребно и кај улогата на општинските инспектори. Во судницата беа презентирани овластувања за работа на градежни инспектори, извештаи од инспекциски надзори, комунални записници и друга документација поврзана со работата на општинските служби.

Но, постоењето на општински инспектор не значи дека тој инспектор има надлежност за сите аспекти од еден објект.

Општинскиот градежен инспектор постапува во рамки на прописите за градење и урбанизам. Неговата работа е поврзана со прашања како бесправна градба, реконструкција, доградба, надградба, пренамена, употреба на објектот во градежно-правна смисла и други прашања од таа област.

Тој не е орган што ја контролира угостителската дејност. Тој не е орган за јавен ред и мир. Тој не е орган за противпожарна исправност. Тој не е орган што проверува дали настан со публика е безбедно организиран. Тој не е орган што врши оперативна контрола на внесување пиротехника, евакуациски проток или безбедносен режим за време на концерт.

Ова не е формална игра со зборови, туку суштинско правно прашање. Едно е состојба на градбата. Друго е дејноста што се врши во објектот. Трето е јавната безбедност. Четврто е противпожарната заштита. Петто е организацијата на конкретен настан. Шесто е однесувањето на сопственикот, организаторот, обезбедувањето, изведувачите и другите лица кои биле директно вклучени во вечерта на трагедијата.

Сите овие сегменти не можат да се стават во една иста правна кошница и да се припишат на Општината само затоа што објектот се наоѓал на нејзина територија.

Да не се мешаат непосредните причинители за пожарот со институции со ограничена моќ

Во претходно презентираните доказни материјали беше нагласена и уште една важна линија: инспекторите во своето службено постапување не се обична политичка продолжена рака на градоначалникот или на општината како политичка институција. Тие постапуваат според закон, со службени овластувања, во рамки на инспекциски постапки и со надзор што е уреден преку повисоки инспекциски и државни механизми.

Тоа значи дека не може секое постапување или непостапување на поединечен инспектор автоматски да се претвори во одговорност на целата општина, а уште помалку во одговорност на лице кое немало директна законска надлежност за конкретниот предмет.

Ако некој инспектор постапувал, треба да се утврди во која постапка постапувал. Ако направил записник, треба да се види за што бил записникот. Ако утврдил состојба, треба да се види во која област ја утврдил. Ако не постапил, треба да се утврди дали имал законска обврска да постапи токму во тој случај.

До сега за случајот на пожарот во дискотеката „Пулс“ беше слушната една важна теза: трагедијата мора да се чита преку конкретни факти, не преку функции и титули. Тоа значи дека судот мора да утврди кои дејствија непосредно довеле до трагедијата, кој ги презел, кој ги дозволил, кој знаел, кој морал да знае и кој имал реална можност да спречи.

Во јавноста веќе се отворија прашања за пиротехниката, организацијата на настанот, материјалите во објектот, функционалноста на излезите, евакуацијата, обезбедувањето, контролите, реконструкциите и начинот на кој објектот фактички работел. Тоа се прашања што мора да се расчистат до крај.

Но токму затоа е важно да не се мешаат непосредните причинители со институции кои имале ограничени, административни или урбанистички допирни точки со објектот.

Ако пиротехниката била непосредниот ризичен елемент, треба да се утврди кој ја внел, кој ја одобрил, кој ја користел и кој требало да го спречи тоа. Ако евакуацијата била проблем, треба да се утврди кој бил должен да обезбеди функционални излези и безбеден режим на движење. Ако објектот бил менуван, реконструиран или адаптиран, треба да се утврди кој ги извршил тие интервенции и во кој момент.

Правдата мора да биде темелна, точна и издржана

Семејствата имаат право на вистина. Но вистината не се добива со проширување на вината до секоја институција што некогаш имала документ за објектот. Вистината се добива кога секој доказ ќе се поврзе со конкретно лице, конкретна должност, конкретна надлежност и конкретна можност за спречување.

Ако обвинението се постави премногу широко, ризикот е двоен. Прво, може да се замагли вистинската одговорност на оние кои директно учествувале во настаните што довеле до трагедијата. Второ, може да се создаде впечаток на институционална вина без доволно цврста правна основа, што подоцна може да ја ослаби постапката.

Таквиот исход не би бил во интерес ниту на обвинетите, ниту на институциите, ниту на јавноста, а најмалку на семејствата кои очекуваат правдата да биде темелна, точна и издржана.

Случајот „Пулс“ мора да се расчисти до крај. Но токму затоа мора да се расчисти прецизно, а не произволно. Трагедијата е премногу голема за да биде претворена во општа институционална вина без јасна правна структура.

Од досега презентираните докази произлегува дека Општина Кочани имала допир со објектот преку урбанистички, административни, комунални и службени постапки. Но истите докази покажуваат и дека клучните овластувања за контрола на угостителската дејност, безбедносна проверка и противпожарна заштита не биле во нејзина надлежност.

Општината не може да биде третирана како орган што одлучувал за дискотеката ако не била орган што ја водел постапката. Не може да биде третирана како орган што контролирал дискотека ако немала надлежност за контрола на таква дејност. Не може да биде третирана како орган што гарантирал противпожарна безбедност ако таквата контрола била во надлежност на други институции.

Правдата во „Пулс“ нема да се добие со ширење на одговорноста. Во случајот „Пулс“, таа разлика не е технички детал. Таа е суштината на правдата.