Двојно државјанство и македонски функционери, кој поседува странски пасош, а кој е заштитен со закон

Прашањето за двојното државјанство кај највисоките државни функционери во Република Северна Македонија доби нова димензија во текот на 2025 и 2026 година, откако владеачката коалиција поднесе предлог закон за забрана на двојно државјанство за пратениците, но истото правило одби да го примени и за министрите.

Што вели законот, а што се случува во пракса

Прашањето за двојното државјанство кај функционерите во РСМ е уставно и законски нерешено прашање. Иако македонскиот устав експлицитно не ја забранува двојната лојалност, постои сериозна етичка и политичка дилема на која држава е поверен пратеник или министер, особено кога во Собранието се одлучува за теми кои не засегаат само Македонија.

Неодамна во Собранието на Македонија, пратениците од владеачката коалиција поднесоа предлог закон со кој пратениците не би можеле да имаат двојно државјанство, по што СДСМ поднесе свој предлог со кој се бара ограничувањето да се прошири и на министрите, вицепремиерите и претседателот на државата.

- Advertisement -

Сепак, резултатот е јасен: мнозинството го одби предлогот на СДСМ со кој се забранува двојното државјанство за министрите, и тоа по скратена постапка. Измените на Законот за пратеници исто така не беа донесени.

Случајот Сања Божиновска, министерка со бугарски пасош

Најдокументираниот случај на функционер со двојно државјанство е тој на министерката за енергетика. Според јавно достапниот регистар на Трговскиот суд во Загреб, Сања Божиновска во хрватска компанија е евидентирана со број на пасош кој припаѓа на Република Бугарија, а не на Република Македонија. 360stepeni

На прашањата дали има или имала бугарско државјанство, Божиновска одговорила дека е македонска државјанка и дека поседува и чешко државјанство, но подоцна за ТВ Канал 5 признала дека имала бугарски пасош и дека побарала отпуст, но не одговорила дали процедурата е завршена.

Бугарската новинска агенција БГНЕС, пак, објавила декларација потпишана од Божиновска во 2004 година, во која изјавила дека поседува бугарска самосвест и бугарско потекло, а тоа е услов за добивање на бугарско државјанство.

Случајот Арбен Фетаи, вицепремиер со белгиски пасош

Арбен Фетаи, поранешен вицепремиер за добро владеење, јавно поседувал двојно државјанство, македонско и белгиско. Уште позагрижувачки е наодот кај овој случај: иако Законот не го дозволува тоа, Фетаи со двојно државјанство добил безбедносен сертификат за државна тајна и учествувал на владини седници каде се споделуваат класифицирани информации.

Пошироката слика, 120.000 македонски граѓани со бугарски пасош

Над 120.000 граѓани на Република Северна Македонија, во својство на бугарски граѓани, имаат право на глас на бугарски парламентарни избори, а бугарскиот политичар Каракачанов во 2021 година јавно пресподели список со имиња идентични со македонски пратеници и функционери, тврдејќи дека се декларирале како Бугари.

ВМРО-ДПМНЕ колективно демантираше дека нивни членови поседуваат бугарски пасош, нагласувајќи дека ниту еден пратеник нема бугарски пасош ниту лична карта.

Сепак, проверката на јавно достапните објави покажува дека има една јасно документирана актуелна владина функционерка за која медиуми објавија дека имала бугарско државјанство, и поширок круг актуелни и поранешни функционери чии имиња се појавувале во бугарски избирачки списоци.

Правната рамка, она што законот го бара, а политиката го избегнува

Според СДСМ, причината за одбивањето на предлог законот е јасна, голем број функционери во актуелната влада поседуваат бугарски пасоши, вклучувајќи вицепремиери, министри, пратеници, градоначалници и директори.

Она кое е правно неспорно е дека законодавството на РСМ, конкретно Законот за класифицирани информации, директно забранува носители на двојно државјанство да добиваат безбедносни сертификати за државна тајна. Дополнително, правните аналитичари посочуваат дека прашањето не треба да се ограничи само на пратеници, туку да важи и за министри, нивни заменици, државни советници, државни секретари, па и за директори на јавни претпријатија кои управуваат со јавни средства и стратешки ресурси.

Темата за двојното државјанство кај македонските функционери останува отворена и политички осетлива. Додека законодавниот процес трае без конкретен исход, јавноста очекува транспарентност и еднакви правила за сите, без разлика на партиска припадност. Прашањето не е само правно, тоа е прашање на државна лојалност, безбедност и доверба во институциите.

С.Денесовски