Политика наспроти политиканство: каде се наоѓа актуелната власт во РСМ?

Двете лица на власта

Во секоја демократска земја постои фундаментална разлика помеѓу водење политика , во смисла на државничка визија , и политиканство , манипулирање со власта заради лични или партиски цели. Во Република Северна Македонија оваа разлика не е само академска. Таа е суштинско прашање за секој граѓанин кој се прашува: кој управува со државата , државникот или политичарот играч?

Што е суштината на водење политика?

Вистинското водење политика подразбира:

• Јавен интерес над партискиот , одлуките се носат врз основа на стратешки цели на државата, не врз основа на тоа кој ќе добие на следните избори.
• Долгорочна визија , реформите, законите и институциите се градат со поглед на 10-20 години напред, не до следната изборна кампања.
• Одговорност и транспарентност , граѓаните имаат право да знаат зошто е донесена секоја одлука и кој ја носи.
• Диjалог и компромис , политичарот-државник разговара со опозицијата, со струките и со граѓанскиот сектор.
• Почитување на институциите , судството, јавното обвинителство, регулаторните тела функционираат независно.

Историски примери на државнички пристап во регионот вклучуваат преговарачки процеси кои водат до членство во меѓународни организации, уставни реформи со широк консензус и економски политики со мерливи долгорочни резултати.

Што е политиканство?

- Advertisement -

Политиканството е деградирана форма на политичко делување. Неговите белези се препознатливи:

• Опстанокот на власт како примарна цел , секоја одлука се мери со едно прашање: дали ова ми носи гласови?
• Медиска и нарациска манипулација , вистинските проблеми се заобиколуваат преку скандализација, поделби и “непријатели”.
• Клиентелизам и партиски вработувања , државниот апарат служи за наградување на партиски лојалисти.
• Замена на реформи со ветувања , наместо системски промени, добиваат се предизборни прогласи.
• Напад на независните институции , медиуми, судови и регулатори кои не следат партиска линија стануваат “противници”.

ВМРО-ДПМНЕ и ВЛЕН: политика или политиканство?

Актуелната влада, формирана по изборите во 2024 година, доаѓа на власт со силен мандат и декларирана програма за европска интеграција, економски развој и правна држава. Клучното прашање е: во колкава мера ова се преведува во реална државничка политика, а во колкава мера останува на нивото на политиканство?

Аргументи во полза на водење политика:

Владата покажува елементи на програмски пристап , поставени се рокови за реформи, постои формална рамка за европска агенда и во неколку области се забележува институционална активност. Коалицијата ВМРО-ДПМНЕ и ВЛЕН функционира со јасна поделба на ресори, што по дефиниција бара одреден степен на договорена политика.

Аргументи во полза на политиканство:

Сепак, критичниот набљудувач забележува карактеристични обрасци на политиканство. Кадровските решенија во јавната администрација и јавните претпријатија нудат силни индикации за партиски клиентелизам. Медиумскиот простор се дефинира преку нарацијата “ние наспроти нив” , наследство на поларизирачки политики. Реакциите на критики од независни институции и граѓанскиот сектор се препознатливо одбранбени. Темпото на реформи во судството и јавното обвинителство останува под очекувањата на европските партнери.

Специфичноста на коалиција ВМРО-ДПМНЕ / ВЛЕН:

Оваа коалиција носи дополнителна комплексност: таа е меѓуетничка, со различни електорати и различни приоритети. Тоа понекогаш резултира со политики кои служат за задоволување на коалицискиот партнер повеќе отколку за системски реформи , класичен белег на политиканство во услови на нужна коалиција.

До кога трае политиканството?

Политиканството трае сè додека:

1. Граѓаните не бараат одговорност , пасивниот електорат е горивото на политиканството.
2. Медиумите не функционираат независно , без слободно новинарство нема транспарентност.
3. Институциите се слаби , кога судството зависи од извршната власт, нема систем на рамнотежа.
4. Европската интеграција не е реална мотивација , членството во ЕУ бара мерливи реформи, не само декларации. Условувањето на ЕУ е надворешен механизам кој принудува на вистинска политика.

Историски, транзицијата од политиканство кон политика во земјите од регионот се случи кога притисокот , внатрешен и надворешен , ги надмина трошоците на реформата за политичките елити.

Разграничувањето на политика и политиканство не е само интелектуална вежба , тоа е граѓанска должност. Актуелната македонска влада, како и сите претходни, содржи елементи и на едното и на другото. Прашањето не е дали власта политиканствува , тоа е речиси универзална карактеристика на власта , туку дали политиканството е доминантниот режим на функционирање или исклучок.

Одговорот на ова прашање го даваат не изjaвите, туку резултатите: реформирано судство, слободни медиуми, функционален антикорупциски систем и мерлив напредок во европскиот пат на земјата.

Дотогаш , набљудувајте ги делата, не зборовите.

Текстот изразува аналитичка перспектива базирана на јавно достапни информации. Охридскај ги поканува сите политички актери на одговор и полемика.

Сашо ДЕНЕСОВСКИ