ГРАНТ БЕЗ ПРЕПОРАКА, ПЛАГИЈАТ ВО ДУБАИ — А ДРЖАВАТА МОЛЧИ: ЗОШТО МИНИСТЕРСТВАТА НЕ РЕАГИРАА?

Топ Вести - Слушај сега

Случајот со д-р Виолета Мојсоска Наумоска го разоткрива не само еден поединечен прекршок — туку системски неуспех на институциите на Република Северна Македонија. Министерството за здравство имало надлежност, а не реагирало. Министерството за образование и наука имало алатки, а не ги употребило. Лекарската комора имала инструменти — но без налог од министерот, останала со врзани раце.

Прес-конференцијата на директорката на болницата во Охрид д-р Биљана Теговска ја отвори панндорината кутија на македонската медицинска и академска сцена. Но додека фокусот на јавноста е насочен кон двете лекарки — вистинското прашање е поголемо и позабринувачко: Каде беа државните институции?

Доколку наводите за плагијат, грант без препорака и речиси тригодишно отсуство на д-р Мојсоска Наумоска од одделот се точни — сето тоа се случувало под будното но нечувствително oко на Министерството за здравство, Министерството за образование и наука, Лекарската комора и другите надлежни тела. Редакцијата Охридскај поставува конкретни прашања до секоја од нив.

МИНИСТЕРСТВО ЗА ЗДРАВСТВО: НАДЛЕЖЕН, НО ТИВОК

Министерството за здравство на РСМ е примарно надлежно за надзор над работењето на здравствените установи и нивниот медицински кадар. Ова вклучува и следење на присуство на лекарите на работното место, нивните права и обврски, и дисциплинската постапка.

Болницата јавно соопшти дека д-р Мојсоска Наумоска речиси три години не работи во одделот за интервентна кардиологија, каде работела само шест месеци откако станала специјалист. Ова е факт кој Министерството за здравство МОРАЛО да го знае — или требало да го знае.

Прашањата кои Редакцијата Охридскај ги упатува до Министерството за здравство се:

▶ Дали Министерството за здравство вршело редовен надзор над работењето на д-р Мојсоска Наумоска во охридската болница?

▶ Дали некогаш е добиена претставка или пријава во врска со нејзиното работење — и ако да, каков бил одговорот?

▶ Дали Министерството ќе иницира стручен надзор согласно своите законски надлежности?

Клучниот правен факт е следен: согласно Законот за здравствена заштита, Лекарската комора МОЖЕ да поведе постапка против член само врз основа на решение изготвено од министерот за здравство. Без таков налог — Комората е беспомошна.

Ова значи: клучот за дисциплинска постапка е во рацете на Министерството за здравство — не во рацете на Комората. Досега тој клуч не бил употребен.

ЛЕКАРСКА КОМОРА: ИНСТИТУЦИЈА СО ВРЗАНИ РАЦЕ — ИЛИ ИНСТИТУЦИЈА БЕЗ ВОЛЈА?

Лекарската комора на РСМ е самостојна и професионална организација надлежна за следење на стручноста, етичките должности и угледот на лекарската професија. Нејзиниот Статут, член 38, предвидува дека обвинителот на Комората има право и должност да поведе постапка против секој член за кого постои основано сомневање дека го повредил Законот, Статутот или Кодексот на медицинската деонтологија.

Сепак, реалноста е поинаква. Во претходни случаи Лекарската комора јавно соопштила дека може да постапува само во рамки на законски утврдена постапка — и само врз основа на решение изготвено од страна на министерот за здравство. Без тоа решение, Комората нема законска можност самоиницијативно да пристапи кон утврдување на индивидуална одговорност.

Прашањето е: дали некогаш е поднесена пријава до Лекарската комора за случајот со д-р Мојсоска Наумоска? И ако е , зошто не следела реакција?

Редакцијата Охридска бара официјален одговор од Лекарската комора: Дали е разгледуван овој случај? Дали е добиено решение од министерот? Дали е покрената постапка?

МИНИСТЕРСТВО ЗА ОБРАЗОВАНИЕ И НАУКА: АЛАТКИТЕ ПОСТОЈАТ — НО КОЈ ГИ УПОТРЕБУВА?

Министерството за образование и наука на РСМ располага со конкретни алатки за откривање и санкционирање на академски плагијат. Уште во 2012 година беше воспоставен системот plagijati.mon.gov.mk — јавно достапна платформа за откривање на плагирани трудови. Секој граѓанин може да пријави плагијат, а стручни комисии на МОН ги разгледуваат пријавите.

Покрај тоа, Министерството неодамна најави воведување на нов, посилен систем за детектирање плагијати и таканаречен ‘Ѕид на срамот’ — јавно разобличување на несоодветни научни трудови. Ова е директно признание дека проблемот е системски и сериозен.

Ако трудот презентиран во Дубаи навистина е плагијат на труд на д-р Манчевски — тоа е токму случај за кој постои државен механизам. Прашање е само дали некој ќе го активира.

Прашањата кои Редакцијата Охридскај ги упатува до МОН:

▶ Дали МОН ќе иницира проверка на научните трудови на д-р Мојсоска Наумоска преку системот plagijati.mon.gov.mk?

▶ Дали постои можност за проверка и на трудови презентирани на меѓународни конгреси — а не само на академски институции?

▶ Дали МОН може да побара увид во трудот презентиран во Дубаи за споредба со оригиналниот труд на д-р Манчевски?

▶ Кој е надлежен за научни трудови презентирани надвор од академски институции — на меѓународни конгреси?

Клучна правна напомена: МОН има надлежност над академски и научно истражувачки трудови поврзани со јавни установи и универзитети. Трудовите презентирани на меѓународни конгреси се во сива зона — но токму затоа МОН треба јавно да се изјасни дали и каква надлежност има.

ЈАВНОТО ОБВИНИТЕЛСТВО: КОГА ЌЕ ДОЈДЕ ДО ФАЛСИФИКАТ — ТОА Е КРИВИЧНО ДЕЛО

Доколку истрагата покаже дека во апликацијата за EAPCI грантот е приложен документ кој претставува фалсификат — препорака потпишана без знаење на потписникот, или изјава за работното место која не одговара на реалноста — надлежноста веќе не е административна туку кривична.

Кривичниот законик на РСМ предвидува:

Член 378 (Фалсификување документи):  Казна затвор до 3 години за изработка или употреба на лажна исправа.

Член 247 (Измама):  Ако со лажна претстава е добиена материјална корист — во конкретниот случај грант во вредност од €26,865.

Надлежно е Основното јавно обвинителство Охрид. Болницата, д-р Манчевски или кој било граѓанин може да поднесе кривична пријава. Редакцијата Охридскај испрати прашање до Обвинителството дали е разгледуван овој случај.

КОЈ ШТО МОЖЕ ДА НАПРАВИ — КОМПЛЕТНА ТАБЕЛА НА НАДЛЕЖНОСТИ

  МИНИСТЕРСТВО ЗА ЗДРАВСТВО НА РСМ

НАДЛЕЖНОСТ: Надзор над здравствените установи и медицинскиот кадар: иницирање на дисциплински постапки.

ШТО МОЖЕ ДА НАПРАВИ: Да издаде решение до Лекарската комора за поведување дисциплинска постапка; да наложи стручен надзор над работењето на д-р Мојсоска Наумоска.

КОНТАКТ: zdravstvo.gov.mk | тел: +389 2 3 112 500

  ЛЕКАРСКА КОМОРА НА РСМ

НАДЛЕЖНОСТ: Следење на етичкото и стручното однесување на лекарите: дисциплинска постапка по налог на министерот.

ШТО МОЖЕ ДА НАПРАВИ: По добивање решение од МЗ — да поведе дисциплинска постапка и да предложи мерки (опомена, суспензија на лиценца).

КОНТАКТ: lkm.org.mk | тел: 02/3239-060

  МИНИСТЕРСТВО ЗА ОБРАЗОВАНИЕ И НАУКА (МОН)

НАДЛЕЖНОСТ: Надзор над научноистражувачката дејност; откривање и санкционирање на плагијати.

ШТО МОЖЕ ДА НАПРАВИ: Да иницира проверка на трудот преку plagijati.mon.gov.mk; да формира стручна комисија за споредба на трудот со оригиналот на д-р Манчевски.

КОНТАКТ: mon.gov.mk | plagijati.mon.gov.mk

  ОСНОВНО ЈАВНО ОБВИНИТЕЛСТВО — ОХРИД

НАДЛЕЖНОСТ: Кривична надлежност за фалсификување документи, измама и злоупотреба на службена положба.

ШТО МОЖЕ ДА НАПРАВИ: Да иницира истрага доколку постои основано сомневање за фалсификување на документи во апликацијата за грантот.

КОНТАКТ: Бул. Туристичка бб, Охрид | тел: 046/262-096-(не е во функција,а треба)

  ДРЖАВНА КОМИСИЈА ЗА СПРЕЧУВАЊЕ КОРУПЦИЈА (ДКСК)

НАДЛЕЖНОСТ: Надзор над злоупотреба на службена положба и корупција во јавниот сектор.

ШТО МОЖЕ ДА НАПРАВИ: Да испита дали постои злоупотреба на јавни ресурси или службена положба во врска со грантот и со судските постапки.

КОНТАКТ: dksk.org.mk | тел: 02/3216-015

  ESC ЕТИЧКИ КОМИТЕТ (ЕВРОПСКО НИВО)

НАДЛЕЖНОСТ: Разгледување на прекршоци на членови на ESC/EAPCI кои го засегаат интегритетот на организацијата.

ШТО МОЖЕ ДА НАПРАВИ: Да спроведе внатрешна истрага за тоа дали апликацијата за грантот содржела валидна препорака; да ги сподели документите со болницата.

КОНТАКТ: ethics@escardio.org | escardio.org

ПОГОЛЕМАТА СЛИКА: СИСТЕМСКИ НЕУСПЕХ НА ДРЖАВАТА

Случајот не смее да се набљудува изолирано. Тој е симптом на подлабока болест во македонскиот систем на контрола над медицинската и академска сфера.

Министерството за здравство историски реагира само кога случаите веќе стануваат медиумски скандали — а не превентивно. Лекарската комора е институционално зависна од политичката волја на министерот. МОН располага со систем за откривање плагијати кој, според истражувачите, е ‘слаб, честопати нефункционален и неспособен да ја врши својата работа’.

Накратко: инструментите постојат. Волјата да се употребат — засега отсуствува. Токму затоа јавноста и медиумите имаат обврска да постават прашања кои институциите не сакаат да ги слушаат.

Редакцијата Охридскај во наредните денови ќе испрати официјални новинарски барања до сите горенаведени институции и ќе ги објави добиените одговори во целост — или ќе го забележи нивното молчење.

Редакцијата Охридскај продолжува со истражувањето. Сите страни се поканети да достават свое гледиште.