Седум закони за дрога, пет тони низ границата: Кога законите се само хартија

Топ Вести - Слушај сега

ВМРО-ДПМНЕ донесе седум закони за контрола на опојни дроги од 2008 до 2017, но во 2025 не може да одговори како пет тони марихуана поминаа низ македонско-српската граница?

Додека политичката сцена бучи со обвинувања за Филипче и “цветот на Мара”, еден факт останува упорно игнориран: Република Северна Македонија има еден од најдетално регулираните правни рамки за контрола на опојни дроги во регионот. Од 2008 до 2017 година, за време на владеењето на ВМРО-ДПМНЕ, донесени се седум закони и измени на Законот за контрола на опојни дроги и психотропни супстанции.

Седум закони. Девет години на законодавна активност. Стотици страници правни норми. И сепак – пет тони марихуана поминаа низ македонската граница како да тие закони не постојат.

Прашањето кое бара одговор не е дали имаме законска рамка. Тоа прашање е одговорено: Имаме. Седум пати имаме. Прашањето е: Зошто таа законска рамка не функционира кога треба да функционира?

Хронологија на законодавството: Седум закони, нула резултати

Да го погледнеме детално законодавниот пат што го помина Македонија во контролата на опојни дроги:

1. Законот за контрола на опојни дроги и психотропни супстанции (2008)

„Службен весник на РМ” бр.103/08

Темелниот закон донесен во 2008 година за време на владата на ВМРО-ДПМНЕ. Овој закон ги воспостави основните механизми за контрола на производство, транспорт, увоз, извоз и трговија со опојни дроги и психотропни супстанции. Законот предвидуваше строги казни, лиценцирање на производители, царинска контрола и координација помеѓу безбедносните служби.

Резултат 17 години подоцна: Пет тони марихуана поминаа низ царинска контрола без проблем.

2. Закон за дополнување (2010)

„Службен весник на РМ” бр.124/10

Две години подоцна, ВМРО-ДПМНЕ донесе дополнувања на законот. Зошто? Очигледно, првата верзија имаше недостатоци. Дополнувањата го зајакнаа надзорот и го проширија опсегот на контролирани супстанци.

Резултат 15 години подоцна: Пет тони марихуана поминаа низ царинска контрола без проблем.

3. Закон за изменување (2013)

„Службен весник на РМ” бр.164/13

Три години подоцна, нови измени. Законот очигледно не функционираше како што требаше. ВМРО-ДПМНЕ го изменуваа повторно, овојпат со фокус на подобра координација меѓу институциите и појасни процедури за царинска контрола.

Резултат 12 години подоцна: Пет тони марихуана поминаа низ царинска контрола без проблем.

4. Закон за изменување и дополнување (2015)

„Службен весник на РМ” бр.149/15

Две години подоцна, повторно измени и дополнувања. Четврта верзија на законот за десет години. Очигледно, претходните три не беа доволно ефикасни. ВМРО-ДПМНЕ продолжуваше да го “подобрува” законот.

Резултат 10 години подоцна: Пет тони марихуана поминаа низ царинска контрола без проблем.

5. Закон за изменување и дополнување (2016 – март)

„Службен весник на РМ” бр.37/16

Уште еден закон, само година подоцна. Петта верзија. ВМРО-ДПМНЕ очигледно не беше задоволна со четвртата верзија од минатата година. Новите измени се фокусираа на зајакнување на капацитетите за детекција и следење на илегални активности.

Резултат 9 години подоцна: Пет тони марихуана поминаа низ царинска контрола без проблем.

6. Закон за изменување и дополнување (2016 – мај)

„Службен весник на РМ” бр.53/16

Два месеци подоцна, во истата година, уште еден закон за измени и дополнувања. Шеста верзија. Дваесет и четири месеци – два закона. Очигледно, проблемот беше итен. Или не беше, па затоа требаа толку многу закони.

Резултат 9 години подоцна: Пет тони марихуана поминаа низ царинска контрола без проблем.

7. Закон за изменување и дополнување (2017)

„Службен весник на РМ” бр.193/17

И конечно, седмиот закон. Последната верзија донесена од ВМРО-ДПМНЕ пред изборот на Заев за премиер. Ова требаше да биде врвниот правен инструмент за контрола на опојни дроги во Македонија – резултат на девет години законодавна работа, седум верзии, стотици страници правни норми.

Резултат 8 години подоцна: Пет тони марихуана поминаа низ царинска контрола без проблем.

Седум закони, еден резултат: Ништо не функционира

Да резимираме: за период од 2008 до 2017 година, владата на ВМРО-ДПМНЕ донесе седум различни закони и измени на Законот за контрола на опојни дроги и психотропни супстанции. Ова не се ситни технички корекции – станува збор за фундаментални измени во правната рамка за контрола на дрога.

Логичко прашање: Ако законот беше добро напишан од почеток, зошто требаа шест дополнителни измени во период од девет години?

Уште пологично прашање: Ако законот е толку детално регулиран со седум верзии во девет години, како е можно пет тони марихуана да поминат низ царинска контрола во 2025 година?

Одговорот е болен: Проблемот не е во законот. Проблемот е во неговата примена. Или, попрецизно, во отсуството на неговата примена.

Што предвидуваат овие закони?

Да погледнеме што всушност стои напишано во овие седум закони:

1. Строга контрола на производство

• Секој кој сака да произведува опојни дроги (вклучувајќи и за медицински цели) мора да има лиценца
• Лиценцата се издава по детална проверка
• Производството е под постојан надзор

Реалност: Пет тони марихуана биле произведени. Каде? Кој имал лиценца? Постоел ли надзор?

2. Царинска контрола на извоз/увоз

• Секоја пратка мора да има придружна документација
• Царинците имаат право и должност да вршат физичка контрола
• Користење на детектори и кучиња за дрога

Реалност: Пет тони марихуана поминале низ царинска контрола. Каква документација ја придружувала пратката? Зошто не била направена физичка контрола?

3. Координација помеѓу институции

• МВР, Царинска управа, АНБ, Агенција за разузнавање мора да соработуваат
• Споделување на информации во реално време
• Заеднички оперативни акции

Реалност: Ниту една институција не реагираше. Ниту една не соопшти дека знае за транспортот. Каде беше координацијата?

4. Строги казни

• Затворски казни за производство без лиценца
• Затворски казни за транспорт без дозвола
• Затворски казни за корумпирани службеници

Реалност: Ниту едно лице упасено во Македонија. Ниту едно лице обвинето. Каде се казните?

ВМРО-ДПМНЕ тогаш и сега: Парадоксот на одговорноста

Ова е каде приказната станува особено апсурдна.

ВМРО-ДПМНЕ тогаш (2008-2017):

• Донесе седум закони за контрола на опојни дроги
• Зајакна казни, зголеми надзор, прошири контроли
• Се прикажуваше како строга на организираниот криминал
• Законодавството беше нивен приоритет

ВМРО-ДПМНЕ сега (2025):

• Дел од владата која ги контролира МВР, Царинската управа, АНБ
• Одговорна за спроведување на истите тие закони што ги донесе
• Наместо да даде одговори – поставува прашања до Филипче
• Наместо да отвори истрага – бара телефонски записи на Заев

Парадоксот е јасен: Партијата која ги донесе законите сега не може да одговори зошто тие закони не се применуваат. Партијата која во опозиција би барала оставки, во власт бара виновници во опозицијата.

Филипче, “цветот на Мара” и седумте закони

Обвинувањата против Венко Филипче за владината одлука за “цветот на Мара” стануваат уште поапсурдни кога се гледаат низ призмата на овие седум закони.

Фактот 1: Одлуката за регулирано производство на медицинска марихуана била донесена во рамките на постоечката легислатива – токму таа легислатива што ВМРО-ДПМНЕ ја креираше.

Фактот 2: Ако законот од 2008-2017 предвидува можност за легално производство под строга контрола, тогаш Филипче само ја применуваше постоечката законска рамка.

Фактот 3: Илегалниот шверц на пет тони марихуана нема никаква врска со легалното производство. Ова се две различни работи, регулирани со ист закон но на различни начини.

Логика: Ако ВМРО-ДПМНЕ смета дека законот овозможува злоупотреба, тогаш нека одговори зошто го донесе таков закон. Ако пак смета дека законот е добар, туку не се применува, тогаш нека одговори зошто не го применува сега кога е на власт.

И во двата случаја: Одговорноста е нивна – или за лош закон што го донесоа, или за добар закон што не го применуваат.

Јавното обвинителство: Кои закони применува?

Јавното обвинителство на РСМ има јасен законски мандат што произлегува токму од овие седум закони:

• Да гони криминални активности поврзани со опојни дроги
• Да соработува со безбедносните служби
• Да покренува истраги врз основа на информации од царинските власти

Српските власти ја запленија марихуаната од македонско потекло. Српските власти упасија две лица. Српските власти известија за случајот.

Македонското јавно обвинителство: Не отворило предмет.

Прашањето е едноставно: Кои закони применува Јавното обвинителство ако не ги применува овие седум закони донесени за токму вакви случаи?

Внатрешните контроли: За што служат законите?

Секој од седумте закони предвидува механизми за внатрешна контрола:

• МВР мора да има сектор за внатрешна контрола
• Царинската управа мора да има механизми за проверка на својот кадар
• Безбедносните служби мора да имаат системи за детекција на корупција

Резултат: Ниту една внатрешна контрола не реагираше. Ниту една не отвори истрага за тоа како пет тони марихуана поминаа низ царинска контрола.

Прашање: Зошто ВМРО-ДПМНЕ ги донесуваше овие законски одредби за внатрешна контрола ако денес не ги применува?

Заклучок: Седум закони, нула одговорност

Република Северна Македонија има една од најдетално регулираните правни рамки за контрола на опојни дроги во регионот. Седум закони. Девет години законодавна работа. Стотици страници правни норми. Сè е предвидено: производство, транспорт, царинска контрола, координација помеѓу институции, казни за прекршувачи, казни за корумпирани службеници.

И сепак – пет тони марихуана поминаа низ македонско-српската граница како да ниту еден од тие седум закони не постои.

ВМРО-ДПМНЕ ги донесе законите. Сега е на власт и треба да ги применува. Наместо тоа, бара виновници во опозицијата за одлука која беше донесена во рамките на нивните сопствени закони.

Филипче е обвинет за “цветот на Мара”. Но ниту едно лице не е обвинето за пет тони шверцувана марихуана. Јавното обвинителство не отворило предмет. Внатрешните контроли не реагирале. Ниту едно лице упасено.

Седум закони за контрола на дрога. Нулта контрола на границата. Нулта истраги. Нулта одговорност.

Проблемот не е во законите. Проблемот е во оние кои треба да ги применуваат – истите тие кои ги донесоа. И кога не ги применуваат, наместо да преземат одговорност, тие бараат виновници во опозицијата.

Ова не е законска држава. Ова е држава каде што законите постојат само на хартија – седум закони, сите на хартија, ниту еден во примена.

Сашо Денесовски