Политичка бука на ВМРО ДПМНЕ наместо институционална акција: Анализа на случајот „Жан Митрев”

Топ Вести - Слушај сега

Скопје – Неделиве политичката сцена во Северна Македонија е обележана со серија прес-конференции на владејачката ВМРО-ДПМНЕ, на кои се упатуваат сериозни обвинувања кон лидерот на опозициската СДСМ, Венко Филипче, и поранешниот премиер Зоран Заев. Во центарот на контроверзните прес конференции се наводи дека двајцата политичари имале финансиски трансфери со приватната клиничка болница „Жан Митрев”, со цел да ја „земат за бадијала” – израз кој во овој контекст имплицира приватизација или стекнување контрола над медицинската установа.

Прашања кои предизвикуваат прашања

- Advertisement -

Суштинската аномалија во овој случај не се наоѓа во самите обвинувања – кои, доколку се вистинити, би претставувале сериозно кривично дело – туку во фактот дека власта чија должност е да спроведува закон и да дејствува, наместо тоа организира прес-конференции и поставува реторички прашања.

Логиката е едноставна: доколку ВМРО-ДПМНЕ располага со докази или основани сомневања дека се извршиле незаконски финансиски трансфери меѓу високи политички функционери и приватна здравствена установа, институционалната постапка не подразбира јавно прашување на осомничените. Таа подразбира:

1. Финансиска форензика – преку соодветните државни органи (Управа за финансиско разузнавање, Управа за јавни приходи)
2. Административна и инспекциска контрола на клиничката болница „Жан Митрев”
3. Кривична истрага – доколку постојат основи за сомневање
4. Судска постапка – како конечна инстанца за утврдување на одговорност

Недостаток на институционална акција

Фактот дека наместо вакви чекори гледаме прес-конференции укажува на неколку можности:

Прва можност: власта не располага со конкретни докази, туку со политички наративи наменети за јавен дефокус. Во тој случај, обвинувањата служат како инструмент за медиумско и политичко обележување на опозицијата, без намера за реална правна постапка.

Втора можност: власта располага со докази, но од политички, процедурални или други причини избегнува да ги активира институциите. Ова би било уште поразително, бидејќи би значело свесно толерирање на наводната корупција.

Трета можност: институциите се неспособни или неподготвени да постапат, што укажува на системски слабости на владеењето на правото во државата.

Клиничка болница „Жан Митрев” – симбол на поширок проблем

Приватната клиничка болница „Жан Митрев” е една од најреномираните приватни здравствени установи во земјата, специјализирана за кардиохирургија и кардиологија. Нејзината улога во здравствениот систем е значајна, особено во контекст на договорите со Фондот за здравствено осигурување за третмани кои понекогаш не можат да се реализираат во јавните здравствени установи.

Сомнежите за финансиски врски меѓу политичарите и приватни здравствени установи не се нови во регионот. Тие се дел од поширокиот проблем на непрозирност во здравствениот сектор, каде што линиите меѓу јавен и приватен интерес честопати се заматени.

Политичка инструментализација на правдата

Она што го прави овој случај особено проблематичен е користењето на сериозни правни и етички прашања како алатка за дневно-политичко поентирање. Кога власта користи обвинувања за корупција како ПР-стратегија наместо како основ за правна акција, таа всушност:

• ја намалува довербата во сериозноста на борбата против корупција
• ја политизира правдата и институциите
• ги претвора граѓаните во пасивни набљудувачи на политички перформанси
• ги обезвреднува реалните случаи на корупција

Што треба да следи

Доколку обвинувањата имаат основа, единствено прифатливиот чекор е институционална акција:

• Итна финансиска контрола на сите трансакции поврзани со клиничката болница „Жан Митрев” во релевантниот период
• Транспарентна истрага која ќе ги отвори сите книги – и на клиниката, и на наводно вмешаните лица
• Независно судство кое ќе дејствува без политички притисоци
• Јавност на процесот која ќе овозможи граѓаните да ја проценат веродостојноста на обвинувањата

Случајот „Жан Митрев” е симптоматичен за едно посериозно заболување на политичката и правната култура: тенденцијата сериозните правни прашања да се третираат како политички фудбал, каде што поентите се освојуваат на прес-конференции, а не во судници.

Граѓаните заслужуваат подобро од политичка бука. Тие заслужуваат власт која дејствува кога има докази, и која молчи кога нема. Прашањето не е дали Филипче и Заев „префрлале пари” – прашањето е зошто власта која тоа го тврди не ги користи инструментите што ги има за да го докажеили пак свесно лаже.

Се додека обвинувањата останат на ниво на реторика, тие ќе се перципираат како она што најверојатно и се: политичка стратегија без суштинска намера за правда. А тоа е можеби најголемата штета од сè – не за обвинетите политичари, туку за довербата на граѓаните во можноста системот навистина да функционира.

Напомена: Овој аналитички текст е базиран на информациите достапни во моментот на неговото пишување и претставува анализа на јавно достапните податоци и политичката динамика.

Сашо ДЕНЕСОВСКИ