За што се лее крв во Техеран?

Топ Вести - Слушај сега

Новата брановидна енергија на масовните протести во Иран доби неочекуван симбол, старото знаме на земјата кое има лав и сонце. Демонстрантите го издигнаа знамето врз споменикот на генералот Касем Сулејмани во Техеран.

- Advertisement -

Овој древен симбол, кој потекнува од времето на династијата Каџари, претставува спој меѓу силата и светлината, храброста и вистината. Лавот —е метафора за народот, а сонцето за животот и божественото знаење. Се користел до 1979 година, кога Исламската револуција го укина како „остаток од монархискиот угнетувачки систем“ на шахот.

Денес, подигањето на тоа знаме е повик за враќање на секуларниот идентитет на Иран, одвоен од теократијата што повеќе од четири децении го контролира политичкиот и општествениот живот.

Дали ги гледаме последните денови на иранската теократска република?

Од празни џебови до „смрт на диктаторот“

Протестите започнаа на крајот на 2025 година, поттикнати од драматичен пад на вредноста на иранскиот ријал, рекордна инфлација и хронична сиромаштија. Повеќе од 60% од населението живее под прагот на сиромаштија. Работниците, студентите и наставниците беа првите што излегоа на улиците.

Но, економското незадоволство бргу премина во политичко. Се слушаат слогани како „Смрт на диктаторот“ и „Жени, живот, слобода“. Демонстрантите бараат крај на Исламската Република и укинување на системот на врховен лидер — структура која ја претвори Иран во теократска држава каде врховната власт не произлегува од народот, туку од религиозната догма.

Од исламски до национален Иран

Во неколку градови, вклучувајќи го и Каемије, спомениците на генерал Касем Сулејмани беа соборени. Овие статуи, кои режимот ги подигна како „свети обележја“, денес се мета на гневот. Соборувањето на тие статуи има симболична тежина.

Токму таму демонстрантите го развеаја старото знаме со лав и сонце, со што го означија духовниот раскин со симболите на револуционерниот ислам и враќање кон идејата за национален Иран, надвор од религиозните поделби.

45 имиња, една болка

Од почетокот на протестите досега, најмалку 45 лица се убиени, меѓу нив и повеќе малолетници. Илјадници се повредени, илјадници други се приведени или исчезнати. Организацијата за човекови права HRANA(Human Rights Activists News Agency) потврди дека најжестоките судири се случија во Техеран, Исфахан и Шираз, каде безбедносните сили користеле вистинска муниција против демонстрантите.

На социјалните мрежи се споделуваат потресни видеа: млади жени што стојат пред вооружени единици, извикувајќи „Нема да ме исплашат“.

Други снимки прикажуваат застрелани демонстранти и хаос на улиците. Интернетот е блокиран, но светот гледа преку илјадници преноси од граѓани на социјалните мрежи.

Пахлави се враќа, историјата дише

Реза Пахлави, синот на поранешниот шах,од САД ја следи ситуацијата и вели дека „времето на стравот заврши“. Тој повикува на транзициски процес кон демократска република, но со почит кон иранското наследство и култура.

САД соопштија дека будно ја следат ситуацијата и ги повикуваат иранските власти да престанат со насилството. Вашингтон предупреди дека секој нов масакр може да предизвика „тешки последици“. Претседателот Доналд Трамп изјави дека Иран „не може да го преживее 21 век со заклучен ум во 14 век“ и најави можен одговор ако репресијата продолжи.

Техеран возврати со остра порака: „Секое мешање ќе го запали целиот регион.“ Според иранските медиуми, властите ги повикаа силите на Револуционерната гарда да „вратат ред по секоја цена“.

Нов бунт по векот на бунтови

Иран низ својата современа историја постојано живее меѓу бунтот и надежта. Од Уставната револуција (1905–1911), кога народот првпат се избори за парламент и ограничување на апсолутната власт, па сè до нафтената криза во 1950-тите, кога премиерот Мохамед Мосадег ја национализираше нафтената индустрија и предизвика државен удар поддржан од ЦИА — земјата непрекинато се бори за својата самостојност.

Кулминацијата дојде со Исламската револуција во 1979 година, кога шахот Мохамед Реза Пахлави беше симнат од власт, а Иран влезе во нова ера — онаа на Исламската Република под водство на ајатолахот Хомеини.

Сегашните протести, пак, се најголемиот потрес по тие настани. Се бара укинување на религиозната контрола врз државата и, според демонстрантите, враќање на граѓанското достоинство.