МВР не може да се скрие: што значи стоп-листа што не стопира

Обвинета за несреќа со смртни последици, без двата пасоши, со забрана за напуштање на Кочани и на стоп-листа, се појави во Бугарија, а ниту македонската ниту бугарската гранична полиција немаат запис за преминување. Кога ќе се прекине синџирот што треба да го обезбеди присуството на обвинет, секоја алка мора да одговори што направила. Овој текст ги разгледува поединечно.

Фактите, како што ги соопштија институциите, се овие. Јавното обвинителство потврди дека уште од октомври 2025 на Ива Михаилова ѝ биле одземени двата пасоши, дека имала забрана за преминување на границата со лична карта и за напуштање на Кочани, и дека обвинителството повеќе пати дало негативно мислење за враќање на пасошите поради ризик од бегство. МВР соопшти дека во системот за гранична контрола нема евидентиран излез, а бугарската гранична полиција дека нема евидентиран влез. Потерница, според МВР, уште не е распишана, затоа што наредба од судот не им била доставена.

Сите тие мерки постоеле на хартија. Прашањето е кој што требал да направи за да важат и во пракса.

МВР и граничната полиција: најголемата одговорност

- Advertisement -

Само МВР има можност да спречи лице да ја премине границата. Судот и обвинителството можат да одредат мерка, но тие не стојат на граничниот премин. Ако стоп-листата е вистинска мерка, а не декоративна, граничната полиција требаше да:

• Ја спроведе забраната на секој премин и да го запре лицето, или барем да го евидентира обидот.
• Евидентира секое преминување, бидејќи граничниот надзор подразбира проверка и запис на лицата што ја преминуваат границата. Ако нема запис за излез, значи или лицето не поминало низ премин, или некој не го евидентирал преминувањето.
• Го чува зелениот дел од границата, ако преминувањето било надвор од премин.
• Побара информација од судот или обвинителството ако била потребна појаснување за мерката.
• Распише потерница или да ја побара веднаш, штом се дознае дека лицето е надвор од државата, наместо да чека да ја добие од судот.

Тука е тежината на случајот. Ако поминала на премин, МВР има сериозен пропуст или повеќе од тоа. Ако поминала надвор од премин, МВР има пропуст во чувањето на границата. Нема трета опција во која МВР е надвор од одговорност. Дополнително, прашањето зошто МВР не побарало потерница самоиницијативно, туку чека судска наредба, е легитимно.

Министерот за внатрешни работи, како раководител, има политичка и стручна одговорност без оглед на тоа кој службеник се покажал како „слабата алка“. Внатрешната контрола на МВР требало веднаш да започне проверка и резултатот да биде јавен.

Основниот суд Кочани

Судот ги одредува мерките за обезбедување присуство и води постапка. Требало да:

• Процени дали мерките се доволни при ризик од бегство што го наведувало обвинителството. Законот предвидува построги мерки, до притвор, но тие се исклучителни и бараат законски услови. Прашањето е дали судот ги разгледал и зошто ги одбил.
• Обезбеди секоја мерка веднаш да биде внесена во системот што ја користи МВР.
• Издаде наредба за потерница без одложување штом дознае за заминувањето, и да ја достави до МВР, а не МВР да чека.
• Одлучи за последиците по постапката (рочиштето на 9 ноември, можноста за судење во отсуство или обезбедување присуство) и да ги информира странките.

Јавното обвинителство

Обвинителството е страна што бара мерки. Тоа го направило делумно: пасошите останале одземени и негативното мислење е дадено повеќе пати. Но прашањата остануваат:

• Ако ризикот од бегство бил толку очигледен, дали обвинителството барало построга мерка, вклучително притвор?
• Дали го проверило спроведувањето на мерките (редовното јавување кај службено лице) и дали забележало пропуст?
• Што презема сега: барање за потерница, барање за правна помош од Бугарија, барање за преземање на постапката?
• Дали ќе поведе постапка против сите што помагале при заминувањето, ако се утврди дека има основ?

Агенцијата за национална безбедност (АНБ)

АНБ не ја чува границата и не ги спроведува судските забрани. Но ако имало информации за подготовка на заминувањето (организирано, со надворешна помош), АНБ требало да ги достави до МВР и обвинителството. Јавно нема изјава од АНБ за случајот. Прашањето е дали имало такви сознанија и дали се споделени, и тоа треба да го одговори самата агенција. Без податок, не може да се тврди дека АНБ згрешила.

Министерство за надворешни работи и Министерство за правда

Овие институции немаат улога на граница, но имаат улога сега:

• МНР реагираше остро на приемот во Софија и најави информирање на ЕУ и Советот на Европа. Тоа е во ред, но дипломатијата не го заменува барањето за правна помош.
• Министерството за правда и обвинителството, преку меѓународната правна помош, можат да бараат од Бугарија информации и содејство. Дали ќе бараат екстрадиција или друг механизам, и колку е тоа реално ако лицето има бугарско државјанство, е стручно прашање за правници, не за коментар.

Влада и Собрание

Владата, преку министерот за внатрешни работи, има одговорност за безбедносниот систем. Собранието има надзорна функција и може да бара извештај од МВР. Опозицијата бара оставка, а владејачкото мнозинство брани институции. Но оставка или останување не го заменува она што е важно: јавен, документиран одговор што се случило на границата.

Адвокатот и приватните лица

Адвокатот на Михаилова јавно призна дека постапките може да претставуваат прекршување на мерките и одби да каже каде поминале. Дали има основ за кривична или дисциплинска одговорност, треба да проценат обвинителството и Адвокатската комора. Заклучок нема да изведуваме без одлука.

—————————————————————————————————————————————————

Секоја алка има своја обврска: судот да ги одреди и обезбеди мерките, обвинителството да ги бара и контролира, АНБ да информира ако знаела, а МВР да ја чува границата и да ги спроведе забраните. Но само МВР може физички да го запре лицето. Затоа, дури и кога другите ќе одговорат, прашањето за граничната контрола останува на МВР, а тој одговор мора да биде јавен и со докази.

С.Денесовски