ВОЕНА АНАЛИТИЧКА АНАЛИЗА: ИРАН 28 ФЕВРУАРИ 2026 — ДЕНОТ КОГ СЕ ПРОМЕНИ БЛИСКИОТ ИСТОК

КАКО СЕ СТИГНА ДО ОВДЕ!

Она што се случи денес не е ненадејно. Ова беше операција планирана со месеци — методично, студиски, со хируршка прецизност. Уште во февруари, Трамп јавно му даде на Иран ултиматум: 10 дена да прифати договор за нуклеарното прашање или да очекува воена акција. Последниот круг преговори се одржа во Женева само два дена пред нападот — четврток. Нападот дојде во сабота.

- Advertisement -

Тоа е вистинскиот сигнал. САД ги искористиле преговорите за да добијат уште неколку денови за завршна оперативна подготовка. Русија го обвини Вашингтон токму за тоа — дека ги употребиле дипломатските сесии како маска.

Во месеците пред нападот, САД собраа огромна морнаричка сила во регионот: носачот на авиони USS Abraham Lincoln беше прв, потоа и USS Gerald R. Ford со целиот придружен ударен ескадрон. Вкупно над 5.000 морнари и ~150 борбени авиони — само на вода. Кога два американски носачи на авиони се наоѓаат во ист регион, светот знае дека тоа не е вежба.

II. НАПАДОТ — ШТО ТОЧНО СЕ СЛУЧИ

На 28 февруари 2026, во раните утрински часови (прв работен ден во Иран, кога милиони граѓани беа на пат кон работа или училиште), израелскиот воздухопловен корпус лансираше историски удар — 200 борбени авиони, 500 воени цели, истовремено во Техеран, Исфахан, Ком, Карај и Керманшах.

Операцијата беше наречена: “Epic Fury” (американска страна) и “Operation Genesis / Roaring Lion” (израелска страна).

Целите беа внимателно избрани и се делеа во неколку категории:

Категорија 1 — Ракетна инфраструктура: Лансирни платформи, бункери со балистички ракети, производствени постројки, складишта за погонско гориво. Ова беше примарната цел — уништување на иранскиот ракетен потенцијал кој беше наведен и во говорот на Трамп на Стејт оф ди Јунион само неколку дена претходно.

Категорија 2 — Нуклеарни постројки: Ударите на нуклеарните капацитети — Натанз, Фордо, Арак — беа делумно направени уште во јунскиот напад. Денешната операција ги доврши недовршените задачи.

Категорија 3 — Воздушна одбрана: Иранските S-300 батерии, домашниот Бавар-373 и сродните системи беа приоритет — без нивно уништување, нема безбедни удари во длабочина на иранска територија.

Категорија 4 — Режимот: Ова е она кое го разликува денешниот напад од сите претходни. Со прецизни удари беше нишанет самиот врв на иранскиот систем на власт. Хамнеиевиот комплекс во техеранскиот кварт Пастер беше погоден со 7 ракети. Врховниот лидер на Иран, Ајатолах Али Хамнеи на 86 години, беше убиен. Убиени се и министерот за одбрана, командантот на Револуционерната гарда и секретарот на Советот за национална безбедност.

Истовремено во три различни локации биле погодени собири на највисоки иранички функционери.

Ова не е само воена операција. Ова е обезглавување на држава.

III. ИРАНСКИОТ ВОЕН ПОТЕНЦИЈАЛ — КОЛКУ Е ОПАСЕН?

Пред да го разбереме реторзивниот одговор на Иран, мора да разбереме со што всушност располага.

Домашни хиперсонични ракети

Иран тврди — и западни разузнавачки проценки делумно го потврдуваат — дека поседува три оперативни хиперсонични системи:

• Fattah-1: Дострел 1.400 км, тврдена брзина Mach 15. Теоретски може да достигне до Израел, Катар, Бахреин, Дубаи и американски бази во регионот.
• Fattah-2: Унапредена верзија со можност за промена на траекторијата среде летот — клучна карактеристика која го прави системот речиси неинтерцептабилен со тековната ПВО.
• Khorramshahr-4: Течно гориво, дострел преку 2.000 км, боева глава до 1.500 кг. Ова е стратешко оружје.

Дали тие навистина функционираат онака како Техеран тврди — тоа е едно од клучните разузнавачки прашања. Историски, Иран преувеличувал технички капацитети. Но дури и ако реалноста е 60% од она што го тврдат, тоа претставува сериозна закана.

Кинеската CM-302 — “Убиец на носачи”

Ова е оружјето кое ги загрижи американските адмирали. Кинески суперсоничен антибродски крстосувач, познат и под прекарот “Carrier Killer” — намерно проектиран да потопи носач на авиони или разорувач. Лета ниско, брзо, и активно маневрира во финалната фаза на летот за да го разбие системот за таргетирање на бродот.

До денес, договорот сè уште не е потпишан — ракетите не се испорачани. Дали нападот делумно беше и превентивна мерка да се елиминира Иран пред да го добие ова оружје? Голема е веројатноста дека одговорот е “да”.

Дронови и асиметрична морнарица

Иран поседува стотици брзи противбродски чамци, крајбрежни лансирни позиции, стотици дронови Shahed. Со нив не може да победи, но може да создаде хаос — и тоа го прави.

IV. ИРАНСКИОТ ОДГОВОР — ОГНОТ СЕГА СЕ ШИРИ

Иран реагира онака како беше и очекувано — масовно и без разлика на жртви.

Револуционерната гарда изјави дека лансирала напади на 27 американски бази низ Блискиот исток. Погодени или нападнати се:

• Американска поморска база во Бахреин — дом на петтата флота
• Воени цели во Катар
• Воени цели во Кувајт и ОАЕ
• Хотел Феирмонт на Palm Jumeirah во Дубаи — директен удар со Shahed дрон
• Abu Dhabi — еден загинат
• Израелски воени цели во Тел Авив — еден цивил загинат

Аеродромот во Дубаи — најпрометниот меѓународен аеродром на светот — е блокиран. Клучниот теснец Хормуз е нарушен. Таму поминуваат 20% од светскиот нафтен транзит.

Балистички ракети и дронови летаат над Израел. Антиракетниот систем Iron Dome и Arrow-3 работат на максимален капацитет.

V. ДАЛИ ИСТОКОТ ГОРИ?

Да. Но со различен интензитет на различни места.

Иран — е во хаос. Обезглавен режим, горат бункери, цивилна паника, редови кај бензинските пумпи, супермаркети испразнети. Но и сцени на прославување на улиците во Техеран. Дел од иранскиот народ го дочека крајот на Хамнеи со радост, не со тага. Тоа го кажува сè за природата на режимот.

Израел — под ракетни напади, воздушни сирени, болниците се преселуваат под земја, но воената машинерија работи. Нема знаци на паника на воено ниво.

Залив — Дубаи, Бахреин, Катар — погодени со ракети. Дубаи е урбана, глобализирана метропола. Фактот дека иранска ракета погоди хотел меѓу луксузните острови практично ги потресе сите светски финансиски инвеститори и туристи. Бурзите утре ќе реагираат жестоко.

Ирак — Иранско-сојузничките милиции (Kataib Hezbollah) беа удрени. Две загинати лица. Ирак формално не учествува, но е место каде теченијата се вкрстуваат.

Хезболах (Либан) — засега декларативно на страна на Иран, но не лансира. Ова е клучно. Ако Хезбола влезе со целиот свој арсенал — фронтот во Либан повторно се разгорува.

Сирија и Јемен — Хутите и иранските сојузници во Сирија досега молчат. Секој следен час е одлучувачки.

VI. ДАЛИ НАПАДОТ ГО ДОНЕСЕ ОЧЕКУВАНОТО?

Ова е суштинското прашање. И одговорот е сложен.

Она што е ПОСТИГНАТО:

• Највисокото раководство на Иран е елиминирано
• Ракетната инфраструктура е тешко оштетена
• Нуклеарната програма е деградирана
• Иран никогаш нема да биде исто по денес

Она што НЕ е јасно:

• Кој следно го управува Иран? Без Хамнеи, следниот чекор е нејасен. Постои Советот на чувари, постои Армијата на Пасдаран. Ако таму победат тврдокорните — ситуацијата се влошува. Ако умерените дојдат — можна е стабилизација.
• Дали народот ќе се крене? Трамп им рече: “Земете го нашето правителство — ова е вашата единствена шанса.” Но да се тргне режим само зашто странски сили го сакаат тоа — историски речиси никогаш не функционира онака. Ирачкото искуство е тука.
• Нуклеарното знаење не може да се бомбардира. Постројките можат да се уништат. Но иранските научници сè уште знаат. Технологијата е во главите, не само во зградите.

Рамката на поголемата слика:

Светот стои пред еден суштински парадокс. Западниот наратив е: “Превентивна акција против нуклеарна закана.” Но во очите на глобалниот Југ, Кина, Русија и голем дел од муслиманскиот свет — тоа изгледа сосема поинаку: две нуклеарно вооружени западни сили нападнаа не нуклеарна земја за тоа штo таа сакала да стане нуклеарна. Пораката за секоја земја без нуклеарно оружје е кристално јасна: Ако го немаш, тогаш може да ти се случи ова.

Тоа директно ги стимулира програмите за ширење на нуклеарното оружје — не само во Иран, туку и во Саудиска Арабија, Турција, Египет, Кореа.

VII. ГЕОПОЛИТИЧКИ ЗЕМЈОТРЕС

Русија  свика итна седница на Советот за управување на МААЕ. Медведев го обвини Вашингтон за употреба на дипломатијата како маска пред удар — класичен “Ахил” момент во меѓународното право. Москва е во позиција да искористи сè ова за нормализација на сопственото присуство на Блискиот исток.

Кина е во деликатна позиција. Речиси 45% од кинескиот нафтен увоз поминува низ Хормузот (најважното парче море на планетата). Иран е сојузник. Но Кина инвестира и во стабилен Залив. Пекинг засега молчи јавно — но тоа тивко молчење е гласно само по себе.

ОН — прекарот “светски полицаец” повторно е на агендата. Генералниот секретар предупреди на “синџир на настани кои никој не може да ги контролира.” Советот за безбедност е парализиран — САД имаат вето, Русија има вето.

Европа — Британија не учествуваше. ЕУ бара воздржаност. Но Европа е исцрпена, нема моќ да посредува, нема инструменти да запре нешто вакво.

VIII. ФИНАЛЕН СУД — СВЕТОТ КОН МИРОТ ИЛИ КОН БЕЗДНАТА?

Историјата нè учи дека обезглавувањата на режими ретко донесуваат стабилност. Ирак 2003 — планирано за неколку недели, траеше со последици 20 години. Либија 2011 — денес сè уште е хаос. Авганистан — класичен пример за тоа дека можеш да ја победиш армијата, но не и идеологијата.

Иран е многу посложена земја. 90 милиони жители. Длабока историска и цивилизациска свест. Силни племенски и верски структури кои го надживуваат секој режим. Иранскиот национализам е постар и подлабок од исламизмот — тоа е народ кој го памти Персиското Царство.

Сценарио 1 — Оптимистичко: Режимот колабира, умерени сили преземаат власт, почнуваат преговори, Иран влегува во нова ера. Веројатноста: 20-25%.

Сценарио 2 — Реалистичко: Хаос во Иран, власта ја преземаат тврдолинеаците од ИРГЦ, асиметрична герилска кампања низ Блискиот исток, можна дестабилизација на Ирак и Либан, цена на нафта со скок над 150 долари за барел. Веројатноста: 50-55%.

Сценарио 3 — Катастрофално: Ескалација во регионален војен конфликт со директно вклучување на Русија или Кина, затворање на Хормузот со месеци, глобален енергетски удар, рецесија. Веројатноста: 20-25%.

Денот не донесе мир. Денот ја смени шаховска табла — но играта продолжи. И во таа игра, цивилите во Техеран, во Тел Авив, во Дубаи, во Бахреин — ги плаќаат наменски сметките за одлуките на луѓе кои никогаш нема да бидат на линијата на огнот.

Светот не гори целосно. Но е потопол отколку вчера. И вратата на пеколот е поблиску до пламенот отколку кога и да е во последните 40 години.

Анализата е подготвена врз база на актуелни извори, воени и геополитички проценки

Сашо Денесовски-Новинска агенција Охридскај