Во Македонија пуши повеќе од 45% од возрасната популација

Топ Вести - Слушај сега

Министерството за информатичко општество на ЕНЕР го објави текстот на Предлог законот за заштита на пушење. Овој закон деновиве ја разбранува јавноста. Предлог законот за заштита на пушење го пренесуваме интегрално

МИНИСТЕРСТВО ЗА ЗДРАВСТВО

ПРЕДЛОГ НА ЗАКОН ЗА ЗАШТИТА ОД ПУШЕЊЕ

В О В Е Д

I. ОЦЕНА НА СОСТОЈБИТЕ ВО ОБЛАСТА ШТО ТРЕБА ДА СЕ УРЕДИ СО ЗАКОНОТ И ПРИЧИНИ ЗА ДОНЕСУВАЊЕ НА ЗАКОНОТ

Со Законот за заштита од пушење се уредува заштитата од штетните ефекти од пушењето на тутун и други производи што содржат тутун и никотин, заштитата на населението од дејството на чадот од тутун во животната средина, забраната за пушење во јавни и работни простории, забраната за рекламирање и промоција на тутун и производи што содржат тутун и никотин, забраната за спонзорирање активности од страна на тутунската индустрија, прикажувањето и изложувањето на тутун и други производи што содржат тутун и никотин, како и уредите за консумирање на тутун и никотин, и превентивните мерки за подигање на јавната свест и поддршка за прекинување на употребата на тутун и производи што содржат тутун и никотин.

Контролата на тутунот и производите што содржат никотин претставува еден од клучните столбови на јавно здравствените политики и глобалните напори за намалување на заболувањата и прераната смртност. Светската здравствена организација (СЗО), преку Рамковната конвенција за контрола на тутунот (FCTC) дава насоки за тоа како државите можат да воспостават ефективен и сеопфатен правен и институционален систем за справување со предизвиците поврзани со употребата на тутун и никотин.

Предлогот на Закон ја регулира заштита на населението од ефектите на чадот од тутун во животната средина и последиците од потрошувачката на тутун и други производи што содржат никотин, е сеопфатен и вклучува елементи кои се однесуваат на заштита на населението од изложеност на тутунски дим и последиците од употребата на тутун и други производи што содржат никотин; регулирањето на правата и обврски на граѓаните, претприемачите и правните лица, како и надлежностите на државните органи и локалните власти.

Предлогот на закон вклучува мерки за намалување на побарувачката, заштита од изложеност на дим, регулирање на составот на производите, обелоденување на информации и означување на производите, забранува реклама, промоција и нелегална трговија, и обезбедува медицинска помош за прекин на зависноста од тутун и никотин, и секако, уредува следење на ефективноста и надзор над спроведувањето на законските одредби.

Пушењето е водечка причина за смртност и хронични болести во Република Северна Македонија. Според податоците на СЗО, над 45% од возрасната популација во земјата пуши, што ја става Македонија меѓу земјите со највисока стапка на пушење во Европа. Пушењето е поврзано со повеќе од една третина од сите случаи на карцином на белите дробови и значителен дел од кардиоваскуларните болести. Намалувањето на пушењето води кон помал број на боледувања, повисока работна ефикасност и подолг животен век на активното население – клучни фактори за економски раст.

Трошоците за лекување на болести поврзани со пушењето се огромни. Директните здравствени трошоци за лекување на болести предизвикани од пушење надминуваат стотици милиони денари годишно, што создава финансиски притисок врз јавниот здравствен систем и ги ограничува ресурсите за други приоритети. Економското влијание на тутунот е значајно, опфаќајќи над 5% од БДП преку здравствени трошоци и загубена продуктивност.

Загадувањето од тутунски чад придонесува за влошување на квалитетот на воздухот во затворени простории. Во земја каде што загадувањето на воздухот е веќе сериозен проблем, ограничувањето на пушењето во јавни и работни простори има директен придонес кон подобрување на квалитетот на воздухот и здравјето на граѓаните.

Заштита на младите генерации. Пасивното пушење им штети на бебињата и децата, зголемувајќи го ризикот од болести и нарушувајќи го здравиот развој. Истотака употребата на тутун ја намалува плодноста и наталитетот, дополнително влошувајќи ги демографските предизвици како стареење и намалување на населението. Намалувањето на консумацијата на тутун поддржува поголема наталитетна стапка и поздраво население.

Повеќето пушачи почнуваат да користат тутун пред 18-годишна возраст, што ја прави превенцијата кај младите клучна за здрава иднина.

Зависноста од никотин е излечива: интервенции засновани на докази, вклучително и терапија за замена на никотин, им помагаат на луѓето да се откажат и носат брзи здравствени придобивки. Престанокот со пушење ги намалува хоспитализациите, го подобрува менаџирањето на хроничните болести и значително ги намалува здравствените трошоци.

Инвестирањето во сеопфатна контрола на тутунот е стратешка и долгорочна одлука што го подобрува јавното здравје, ги адресира демографските предизвици, го намалува товарот врз здравствениот систем и ја зајакнува економската иднина на Северна Македонија.

II. ЦЕЛИ, НАЧЕЛА И ОСНОВНИ РЕШЕНИЈА НА ПРЕДЛОГОТ НА ЗАКОН

Со овој закон ќе се обезбеди:

– заштитата од штетните ефекти од пушењето на тутун и други производи што содржат тутун и никотин,

– заштитата на населението од дејството на чадот од тутун во животната средина,

– забраната за пушење во јавни и работни простории, забраната за рекламирање и промоција на тутун и производи што содржат тутун и никотин,

-забраната за спонзорирање активности од страна на тутунската индустрија, прикажувањето и изложувањето на тутун и други производи што содржат тутун и никотин, како и уредите за консумирање на тутун и никотин, и

– превентивните мерки за подигање на јавната свест и поддршка за прекинување на употребата на тутун и производи што содржат тутун и никотин.

III. ОЦЕНА НА ФИНАНСИСКИТЕ ПОСЛЕДИЦИ ОД ПРЕДЛОГОТ НА ЗАКОН ВРЗ БУЏЕТОТ И ДРУГИТЕ ЈАВНИ ФИНАНСИСКИ СРЕДСТВА

Предлогот на Закон за изменување и дополнување на Законот за јавно здравје нема дополнителни финансиски последици врз Буџетот на Република Северна Македонија.

IV. ПРОЦЕНА НА ФИНАНСИСКИТЕ СРЕДСТВА ПОТРЕБНИ ЗА СПРОВЕДУВАЊЕ НА ЗАКОНОТ И НАЧИНОТ НА НИВНОТО ОБЕЗБЕДУВАЊЕ, КАКО И ПОДАТОЦИ ЗА ТОА ДАЛИ СПРОВЕДУВАЊЕТО НА ЗАКОНОТ ПОВЛЕКУВА МАТЕРИЈАЛНИ ОБВРСКИ ЗА ОДДЕЛНИ СУБЈЕКТИ

Со спроведувањето на одредбите на Предлогот на Закон не е потребно обезбедување на финансиски средства, ниту има дополнителни материјални обврски за одделни субјекти. За спроведувањето на предложениот закон ќе се користат постојните ресурси.

V. ПРОПИСИ ШТО ТРЕБА ДА СЕ ДОНЕСАТ ЗА СПРОВЕДУВАЊЕ НА ЗАКОНОТ

Донесувањето на предложениот закон се имплицира донесување на подзаконски пропис чија содржина е предвидена со одредбите на предложениот закон.

ПРЕДЛОГ НА ЗАКОН ЗА ЗАШТИТА ОД ПУШЕЊЕ

Закон за заштита од пушење

I. ОПШТИ ОДРЕДБИ

Член 1

(1) Со овој закон се уредува заштитата од штетните ефекти од пушењето на тутун и други производи што содржат тутун и никотин, заштитата на населението од дејството на чадот од тутун во животната средина, забраната за пушење во јавни и работни простории, забраната за рекламирање и промоција на тутун и производи што содржат тутун и никотин, забраната за спонзорирање активности од страна на тутунската индустрија, прикажувањето и изложувањето на тутун и други производи што содржат тутун и никотин, како и уредите за консумирање на тутун и никотин, и превентивните мерки за подигање на јавната свест и поддршка за прекинување на употребата на тутун и производи што содржат тутун и никотин.

Член 2

(1) Одделни изрази, во смисла на овој закон го имаат следното значење:

„Пушење“ – консумирање на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, како и производи што го имитираат тутунот, со цел вдишување на аеросол (чад, пареа) создаден со нивно согорување, загревање или преку други начини на изложување;
„Уреди за консумирање на тутун и никотин“ – електронски или други уреди наменети за консумирање на тутун, и други производи што содржат тутун и никотин, преку создавање аеросол што содржи никотин (пареа, чад), кој го вдишува потрошувачот, вклучувајќи го секој предмет или компонента наменета за употреба со уредот, без разлика дали се продава одделно или не (освен самиот тутун и другите производи што содржат никотин), вклучувајќи електронски системи за испорака на никотин, системи за загревање на тутун и лулиња (освен регистрирани медицински помагала);
„Додатоци за пушење“ – предмети што не се уреди за консумирање на тутун и никотин, но се наменети за употреба во процесот на пушење на тутун и производи од тутун и производи што содржат никотин (вклучувајќи лулиња за пушење, писци, цигар-хартија, пепелници);
„Пасивно пушење“ – изложеност на чад, аеросол или пареа што потекнува од запалена цигара или друг производ за пушење создаден со нивно согорување, загревање или преку други начини на изложување, најчесто во комбинација со чадот што го издишува пушачот;
„Рекламирање и промоција на продажбата на тутун или никотин“ – секоја форма на пренос на комерцијални информации, препораки или активности со цел, резултат или веројатен резултат на поттикнување на продажбата на тутун, тутунски производи или други производи што содржат никотин, или употребата на тутун или никотин, директно или индиректно;
„Спонзорирање на тутун и никотин“ – секоја форма на придонес за било кој настан, активност или поединец, со цел, резултат или веројатен резултат на поттикнување на продажбата на тутун, тутунски производи или други производи што содржат никотин, или употребата на тутун или никотин, директно или индиректно;
„Зависност од тутун (никотин)“ – комбинација на бихевиорални, когнитивни и физиолошки појави што се развиваат по повторена употреба на тутун (никотин) и типично вклучуваат силна желба за употреба на тутун (никотин), потешкотии во контролирањето на неговата употреба, истрајност во консумирањето на тутун (никотин) и покрај штетните последици, давање поголем приоритет на употребата на тутун (никотин) пред другите активности и обврски, зголемена толеранција и понекогаш појава на физички симптоми на апстиненција.
„Производи што содржат никотин“ – производи што содржат никотин (вклучувајќи и синтетички произведен никотин) или негови деривати, вклучувајќи никотински соли, наменети за консумирање на никотин и негово внесување во организмот преку пушење, цицање, џвакање, вшмукување или на било кој друг начин, и не се наменети за употреба како храна, вклучувајќи течности, раствори, правови, мешавини за цицање, џвакање или вшмукување што содржат никотин (со исклучок на лекови и медицински средства регистрирани во согласност со законската регулатива). За целите на овој закон, под производи што содржат никотин се подразбираат и самите производи што содржат никотин, како и производите што содржат никотин спакувани за потрошувачите.
„Објект“ – тридимензионална структура составена од надземни и/или подземни делови, односно се што преку изградба е поврзано со земјиштето, а претставува физичка, техничко-технолошка и градежна целина вклучувајќи мрежи и инженерски системи и инсталации, наменета за престојување и сместување и/или извршување на човекови активности, работно место, место за производство, складирање на производи или чување на животни.
„Јавен превоз“ – секое превозно средство што се користи за вршење услуги за превоз на патници, вклучувајќи и такси возила.
„Животна средина загадена со чад од тутун, тутунски и никотински производи“ – претставува аеросол (чад, пареа) присутен во атмосферскиот воздух на локација каде што се пуши или се пушело, вклучувајќи го и аеросолот (чадот, пареата) што го издишува лицето што пуши.
„Работно место“ – секое место што го користат лица во текот на нивната работа или ангажман, без оглед на тоа дали активноста е платена или не, вклучувајќи места што ги посетуваат вработените за време на работата (ходници, лифтови, скалила, фоајеа, помошни простории, тоалети,  мензи, помошни и сервисни објекти како шупи или хангари, и други слични места), како и моторни возила што се користат во текот на извршувањето на работните обврски.
„Тутунска индустрија“ – се однесува на сите субјекти вклучени во производството, големопродажбата и увозот на тутун, тутунски производи или други производи што содржат никотин, како и на нивните поврзани правни лица, подружници и зависни организации, здруженија на такви субјекти и организации основани од тие субјекти.
„Службено лице“ – се однесува на инспектори од Државниот пазарен инспекторат, Државниот санитарен и здравствен инспекторат, Државниот просветен инспекторат, Државниот инспекторат за труд, овластени лица на Министерството за внатрешни работи и Управата за извршување на санкции, инспектори од надлежните инспекциски служби во единиците на локалната самоуправа, како и овластени лица на Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиуми.

II. ЗАБРАНА НА ПУШЕЊЕ И ЗАШТИТА ОД ЕФЕКТИТЕ НА ПАСИВНОТО ПУШЕЊЕ

Член 3

(1) Пушењето тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, како и употребата на уреди за консумирање на тутун и никотин или додатоци за пушење, се забрануваат:

Во објекти на здравствени установи, установи за социјална заштита, воспитно – образовни, културни и рекреативни установи и организации за физичка култура и спорт;
Пред влезови на објекти на здравствени установи, установи за социјална заштита, воспитно – образовни институции;
Во и пред објекти за престој и сместување на деца, ученици и студенти;
Во објекти каде се наоѓаат државни органи и органи на единиците на локалната самоуправа;
Во објекти и возила што претставуваат работни места;
Во сите видови јавен превоз, вклучувајќи патен, железнички, воздушен и воден превоз, жичари и ски-лифтови;
Во објекти на аеродроми, железнички и автобуски станици, езерски пристаништа;
На станици на градски и приградски јавен превоз;
Во приватно возило во присуство на дете;
Во објекти каде се вршат трговски дејности, пазари и саеми;
Во објекти на угостителски објекти за сместување дефинирани согласно одредбите од Законот за угостителската дејност, вклучувајќи ги основните угостителски објекти за сместување и комплементарните сместувачки објекти ;
Во објекти на угостителските објекти за исхрана, дефинирани согласно одредбите од Законот за угостителската дејност, вклучувајќи ресторани, барови, национален ресторан – меана, кантини и други угостителски објекти за исхрана;
Во заеднички простории на станбени згради и заеднички делови на станбена зграда (светларници, лифтови, заеднички котларници и слично) утврдени со закон;
Во објекти на полициски станици, казнено-поправни и воспитно-поправни установи.
Во објекти на приредувачи на игри на среќа, дефинирани согласно одредбите од Законот за игри на среќа
Во и пред објекти кадешто се приредуваат забавни и рекреативни дејности за деца (како игротеки за деца и приватни установи за грижа на деца )

(2) Во објектите и просториите од став (1) на овој член, одговорното лице на правното лице е должно да постави ознака за забрана на пушење и да обезбеди контрола на спроведувањето на забраната за пушење.

(3) Правните лица и физичките лица – трговци поединци се должни да вршат надзор над почитувањето на овој член во објектите, просториите и возилата каде што ја извршуваат својата дејност.

(4) Формата и содржината на ознаката од став (2) на овој член ја пропишува министерот за здравство во рок од три месеци од денот на објавувањето на овој закон во „Службен весник на Република Северна Македонија“.

(5) По исклучок на ставот (1) на овој член, пушењето е дозволено на отворени балкони и тераси на катовите на објектите (со исклучок на приземје).

(6) По исклучок на ставот (1) на овој член, пушењето е дозволено исклучиво надвор од деловниот објект (времен објект или урбана опрема, вклучувајќи и летни тераси, бавчи или слично) и отворени диско клубови и слично, доколку:

1. просторот има кровна конструкција или настрешница и отворен најмалку од три страни на кои нема никакви прегради (стакло, фолии, пластифицирани или најлонски прегради и слично)

2. просторот нема кровна конструкција или настрешница и отворен најмалку од три страни на кои нема никакви прегради (стакло, фолии, пластифицирани или најлонски прегради и слично)

3. просторот има кровна конструкција или настрешница, чадори, тенди или слично, со ограден периметар заради обезбедување на јавен ред, безбедност или организација на работа на деловниот објект, без поврзување на оградата и кровната конструкција од најмалку три страни (стакло, фолии, пластифицирани или најлонски прегради и слично).

(7) Исклучоците од ставовите (5) и (6) се применуваат само доколку зоните во кои е забрането и дозволено пушење согласно овој закон, се физички одделени и независни.

III. ЗАБРАНА ЗА РЕКЛАМИРАЊЕ, ПРИКАЖУВАЊЕ НА УПОТРЕБА НА ТУТУН И НИКОТИН ВО МЕДИУМСКА И УМЕТНИЧКА СОДРЖИНА НА ТЕРИТОРИЈАТА НА РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА И СПОНЗОРСТВА

Член 4

(1) Се забранува директно и индиректно рекламирање и промоција на продажбата на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин вклучувајќи:

Рекламирање и промоција на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин;
Рекламирање и промоција на уреди за консумирање на тутун и никотин, како и сите други активности насочени кон поттикнување на продажбата на уреди за консумирање на тутун и никотин;
Рекламирање и промоција на продажбата на додатоци за пушење;
Бесплатна трговска дистрибуција на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, уреди за консумирање на тутун и никотин или додатоци за пушење меѓу населението;
Понуда на попусти на цената на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, уреди за консумирање на тутун и никотин и додатоци за пушење, вклучувајќи издавање купони и ваучери;
Размена на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин за други производи што содржат тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин;
Понуда на награди во форма на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, уреди за консумирање на тутун и никотин, или понуда на подароци или производи со попуст при купување на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин , уреди за консумирање на тутун и никотин;
Изнајмување, давање под закуп или бесплатно обезбедување на уреди за консумирање на тутун и никотин;
Употреба на трговска марка што се користи за идентификација на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, или уреди за консумирање на тутун и никотин;
Употреба и имитација на употреба на производи што содржат тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, уреди за консумирање на тутун и никотин, како и при големопродажба и малопродажба на такви стоки;
Организирање и спроведување на настани (вклучувајќи лотарии, натпревари и игри) за кои купувањето на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин  или уреди за употреба на тутун и никотин е услов за учество;
Организирање и спроведување на културни, спортски, воспитно-образовни и други масовни настани со директна или индиректна цел за промоција на купување и/или консумирање на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин , уреди за консумирање на тутун и никотин
Употреба на имиња на брендови, трговски марки, сервисни ознаки, како и трговски називи што им припаѓаат на тутунската индустрија, при организирање и спроведување на хуманитарни или други активности;
Ширење информации во било која форма што вклучува рекламирање и промоција на продажбата на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин и уреди за консумирање на тутун и никотин , вклучувајќи преку печатени материјали, аудио и видео медиуми, поштенски пратки, телефонски повици, пораки преку мобилни телефони, електронска пошта, интернет портали, вклучувајќи социјални мрежи и било какви мрежи за размена на податоци.

Член 5

(1) Се забранува прикажување на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, уреди за консумирање на производи што содржат тутун и никотин, како и процесот на консумирање на тутун и никотин, во:

Компјутерски игри (вклучувајќи видео игри и онлајн игри) и социјални забавни игри, наменети за било која возрасна категорија;
Аудиовизуелни дела наменети за деца и возрасни, вклучувајќи телевизиски и видеосодржини, театарски претстави, радио, телевизиски, видео и кинематографски новинарски програми, содржини создадени од автори на содржина, вклучувајќи инфлуенсери, подкастери и лица што емитуваат преку интернет, како и јавни настапи, емитување, кабелско пренесување и секоја друга употреба на наведените дела, настапи или програми, во кои се прикажуваат тутун и други производи што содржат никотин, уреди за консумирање на производи што содржат никотин, или процесот на консумирање на тутун и производи што содржат никотин, освен во случаи кога таквото дејство претставува составен дел на уметничката концепција во аудиовизуелни дела наменети за возрасни.
(2) По исклучок на ставот (1), доколку во делата кои се прикажуваат, се прикажува тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, уреди за консумирање на производи што содржат никотин, како и процесот на консумирање на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, емитувачот или организаторот на прикажувањето е должен да обезбеди емитување на порака дека пушењето е штетно за здравјето, веднаш пред или за време на прикажувањето на таквото дело или програма.

Член 6

(1) Тутунската индустрија нема право да презема какви било активности со цел:

Спонзорирање на театарски продукции, филмски продукции, вклучувајќи серии (телевизиски серии), анимирани филмови, телевизиски емисии, интернет емисии, радио емисии, видео блогови на социјални мрежи во Република Северна Македонија;
Спонзорирање на јавни настани, вклучувајќи концерти, филмски проекции, фестивали, саеми, екскурзии, изложби, предавања, работилници, спортски и други настани, како и спонзорирање на поединци вклучени во организацијата на такви настани во Република Северна Македонија;
Спонзорирање на филмски, театарски и музички творечки групи, индивидуални уметници и музичари, културни дејци, спортски екипи или индивидуални спортисти во Република Северна Македонија;
Спонзорирање на образовни институции од кој било вид сопственост, организации од областа на културата и уметноста, вклучувајќи музеи и библиотеки, театарски и филхармониски организации, организации од областа на здравствената и социјалната заштита, како и заштита на животната средина во Република Северна Македонија;
Спонзорирање на информативни кампањи и програми за едукација и информирање на населението за штетите од консумирањето на тутун и никотин, вклучувајќи и оние насочени кон малолетници во Република Северна Македонија.

Член 7

(1) Малопродажбата на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин и уреди за консумирање на тутун и никотин е забранета во објектите и просториите на здравствени установи, установи за социјална заштита, воспитно – образовни, културни и рекреативни установи и организации за физичка култура и спорт, како и во објекти и простории каде се наоѓаат државни органи и органи на единиците на локалната самоуправа.

(2) Малопродажбата на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин и уреди за консумирање на тутун и никотин е забранета на пазари и саеми, во објекти и простории на угостителски објекти за сместување и угостителски објекти за исхрана, на подрачјата на плажи и рекреативни паркови, како и на секој отворен простор за време на културни, спортски и други јавни настани.

(3) Забранета е продажбата на тутунски производи на парче (по цигара).

(4) Забранета е продажбата на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин и уреди за консумирање на тутун и никотин преку автомати, места за самопослужување, како и онлајн продажба.

(5) Забрането е изложување на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, како и уреди за консумирање на тутун и никотин, како и нивни поединечни пакувања во малопродажни објекти.

(6) Информациите за тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин уреди за консумирање на тутун и никотин што се нудат на малопродажба, се обезбедуваат на потрошувачите од страна на продавачот преку поставување список на достапните производи и уреди на непосредното место на продажба (на кутијата за складирање на таквите производи).

(7) Текстот на списокот треба да биде напишан со црни букви од иста големина, на бела позадина и подреден по азбучен ред, со наведување на цената на производите и уредите што се продаваат, без употреба на графички слики или илустрации.

(8) Тутунските, и други производи што содржат тутун и/или никотин, како и уредите за консумирање на тутун и никотин, на непосредното место на продажба треба да се чуваат во затворени шкафови што не се достапни за потрошувачите. Шкафовите за складирање треба да бидат конструирани на таков начин што ќе се спречи визуелното прикажување на тутунските производи кон потрошувачите кога шкафовите се отворени.

(9) Шкафовите за складирање на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, како и уреди за консумирање на тутун и никотин, не смеат да имаат надворешно осветлување и треба да бидат во боја што не го привлекува вниманието на посетителите.

(10) Ставовите (5, 6, 7, 8 и 9) не се применуваат на малопродажни објекти кои претставуваат специјализирани продавници за продажба на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, како и уреди за консумирање на тутун и никотин и тутунски додатоци.

IV. ЗАШТИТА НА НОВИТЕ ГЕНЕРАЦИИ ОД НЕГАТИВНИТЕ ПОСЛЕДИЦИ ОД КОНСУМИРАЊЕТО НА ТУТУН И НИКОТИН

Член 8

(1) Забранета е продажбата на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, како и уреди за консумирање на тутун и никотин, на лица помлади од осумнаесет (18) години.

(2) Во случај на сомнеж од страна на продавачот во однос на возраста на лицето што купува тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин и уреди за консумирање на тутун и никотин, тој е должен да побара од купувачот на увид личен документ за идентификација на возраста.

(3) Продавачот е должен да одбие продажба на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин и уреди за консумирање на тутун и никотин на купувачот доколку постои сомнеж дека купувачот е помлад од осумнаесет (18) години и доколку не биде приложен на увид документ за идентификација со кој се докажува возраста на купувачот.

Член 9

(1) Министерството за здравство донесува нова, или вградува во рамките на националната програма за јавно здравје, превентивни мерки и активности за заштита и унапредување на здравјето на граѓаните од штетните ефекти на пушењето тутун, тутунски производи и други производи што содржат никотин и уреди за консумирање на тутун и никотин.

(2) Програмата има за цел подигање на јавната свест и информирање во врска со заштитата и унапредувањето на здравјето на граѓаните од штетните ефекти на пушењето тутун, тутунски производи и други производи што содржат никотин и уреди за консумирање на тутун и никотин, како и обезбедување советување и медицинска помош за населението со цел прекин на употребата на тутун, и други производи што содржат тутун и/или никотин, лекување на зависноста од тутун  и никотин и последиците од употребата на тутун и други производи што содржат тутун и никотин.

(3) Министерството за здравство обезбедува спроведување на програмата од став (1) на овој член и презема активности за следење и оценување на ефективноста на мерките и активностите од програмата.

(4) Се забранува производство, увоз, дистрибуција, продажба и ставање во промет на тутунски и никотински производи кои содржат ароми или вкусови.

(5) Под ароми и вкусови од ставот (4) на овој член, се подразбираат сите состојки, адитиви или нивни комбинации кои даваат или менуваат мирис или вкус на производот, вклучително и, но не ограничувајќи се на слатки, овошни, билни, ментол, ментови и други карактеристични вкусови, освен природниот тутунски вкус.

(6) Одредбата од ставот (4) на овој член се однесува на сите тутунски и никотински производи, вклучувајќи цигари, електронски цигари и течности за електронски цигари со и без никотин, загреани тутунски производи, како и бездимни тутунски и никотински производи.

V. ИНСПЕКЦИСКИ НАДЗОР

Член 10

(1) Надзорот над спроведувањето на одредбите од овој закон го вршат Државниот пазарен инспекторат, Државниот санитарен и здравствен инспекторат, Државниот просветен инспекторат, Државниот инспекторат за труд, Министерството за внатрешни работи и Управата за извршување на санкции, Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги, во согласност со надлежностите утврдени со закон.

(2) Инспекторатите и областените лица од став (1) на овој член соработуваат со надлежните инспекциски служби во единиците на локалната самоуправа при вршење на надзорот.

(3) Државниот пазарен инспекторат врши инспекциски надзор во објекти каде се произведува, подготвува, служи, продава или консумира храна, интернет-кафулиња, објекти за продажба на непрехранбени стоки и во превозни средства за домашен и меѓународен патен, железнички и воден сообраќај, како и во објекти за сместување на лица.

(4) Државниот санитарен и здравствен инспекторат врши инспекциски надзор во јавни и приватни здравствени установи, установи за социјална заштита, во објекти каде се извршуваат воспитно-згрижувачки активности (детски градинки), установи кои згрижуваат неподвижни, стари, изнемоштени лица, пациенти од психијатриски болници, лица со попреченост во развојот и други.

(5) Државниот просветен инспекторат врши инспекциски надзор во објекти каде се изведува основно, средно и високо образование, научни институции, студентски домови, јавни и приватни воспитно-образовни установи и згрижувачки установи и игротеки.

(6) Државниот инспекторат за труд врши инспекциски надзор во органи на државната управа, институции и установи во органите на локалната самоуправа каде се одржуваат состаноци и собири, во други јавни простории (сали, канцеларии, работни простори, чекални, ходници и слично), во жичари и ски-лифтови.

(7) Во казнено-поправните установи, инспекцискиот надзор од став (1) на овој член го врши Управата за извршување на санкции.

(8) Министерството за внатрешни работи врши надзор во затворени и отворени простори каде се одржуваат спортски натпревари, културни и забавни настани, собири и други јавни настани, во простории за задржување лица во полициските станици, како и во приватни моторни возила кога во нив има едно или повеќе малолетни лица.

(9) Агенцијата за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги врши надзор над програмите на радиодифузерите и давателите на аудиовизуелни медиумски услуги, како и над операторите на јавни електронски комуникациски мрежи.

Член 11

(1) Надлежниот инспектор или овластеното лице при преземање мерки во согласност со овој закон, донесува решенија.

(2) Правните и физичките лица кои произведуваат и вршат промет на тутун, тутунски производи и други производи што содржат никотин и уреди за консумирање на тутун и никотин се должни на писмено барање на инспекциските органи да дадат потребни информации за составот на производoт, согласно со закон.

(2) Против решението од став (1) на овој член може да се поднесе жалба до Државната комисија за одлучување во управна постапка и во постапка од работен однос во втор степен, во рок од осум дена од денот на приемот на решението.

(3) Жалбата против решението на инспекторот или овластеното лице не го одлага неговото извршување.

(4) Доколку при вршување на инспекциски надзор, инспекторот утврди дека се пуши во јавни простории, работни простории, превозни средства и во сите други објекти каде пушењето е забрането, ќе издаде решение за привремена забрана за вршење дејност во траење од 30 дена за трговец поединец и три месеци за правно лице.

VI. ПРЕКРШОЧНИ ОДРЕДБИ

Член 12

(1) Со парична казна во износ од 2.000 до 3.000 евра во денарска противвредност ќе се казни мало правно лице, со парична казна од 3.000 до 4.000 евра во денарска противвредност ќе се казни средно правно лице, а со парична казна од 4.000 до 5.000 евра во денарска противвредност ќе се казни големо правно лице за прекршок, доколку постапува спротивно на членовите 3, 4, 5, 6, 7 и 8 од овој закон.

(2) За прекршокот од став (1) на овој член, одговорното лице во правното лице ќе се казни со парична казна во износ од 1.500 до 2.000 евра во денарска противвредност.

(3) Со парична казна во износ од 150 до 300 евра во денарска противвредност ќе се казни физичко лице за прекршок, доколку постапува спротивно на член 3 став (1) од овој закон.

(4) За прекршокот од став (3) на овој член, на физичкото лице ќе му се изрече парична казна во износ од 100 евра во денарска противвредност и на самото место на сторување на прекршокот.

(5) Кога службеното лице од член 10 став (1) на овој закон ќе утврди дека е сторен прекршок од ставовите (1 и 2) на овој член, поднесува барање за поведување прекршочна постапка до надлежниот суд.

Член 13

(1) Кога службеното лице од член 10 став (1) од овој закон ќе утврди дека е сторен прекршок од член 12 став (3) од овој закон, на сторителот му се врачува покана за плаќање на глобата во рок од осум дена од денот на врачувањето на поканата.

(2) Доколку сторителот на прекршокот е дете, во тој случај соодветно се применуваат одредбите од членовите 39–46 од Законот за правда за децата („Службен весник на Република Северна Македонија“ бр. 66/2024).

(3) Ако сторителот на прекршокот од став (1) на овој член не ја плати глобата во рокот предвиден во истиот став, службеното лице од член 10 од овој закон, поднесува барање за поведување прекршочна постапка пред надлежен суд.

(4) Во случај на водење прекршочна постапка, судот на сторителот ќе изрече глоба во износ трипати поголем од износот утврден со одредбата од членот наведен во став (1) на овој член.

(5) Ако сторителот на прекршокот од став (1) на овој член не ја плати глобата во рокот предвиден во став (1) на овој член, комуналниот редар е должен да поднесе предлог до државниот пазарен инспектор, државниот санитарен и здравствен инспектор, државниот просветен инспектор односно државниот инспектор за труд, за покренување на прекршочна постапака пред надлежен суд.

Член 14

(1) За прекршок од член 12 став (3) од овој закон, службеното лице од член 10 став (1) е должно на сторителот на прекршокот да му предложи постапка за порамнување пред да поднесе барање за прекршочна постапка.

(2) Кога сторителот на прекршокот е согласен за поведување на постапка за порамнување, службеното лице од член 10 став (1) составува записник во кој се забележуваат битните елементи на прекршокот, времето, местото и начинот на сторување на прекршокот, описот на дејствието на прекршокот и лицата затекнати на самото место.

(3) Во записникот се утврдува начинот на кој ќе се отстранат штетните последици од прекршокот, како и начинот на надминување на последиците од сторување на прекршокот.

(4) Службеното лице од член 10 став (1)  може да му предложи на сторителот надминување на последиците од прекршокот да се стори со вршење или сторување на општокорисна работа во траење од најмалку 24 работни часа или доделување на средства за вршење општокорисна работа.

(5) Средствата ќе се користат наменски за спроведување на промотивни активности за заштита на здравјето на луѓето од штетното дејство на пушењето.

(6) Ако сторителот на прекршокот од став (1) на овој член, во рок од осум дена прифати, а не врши општокорисна работа или не додели средства за вршење на општокорисна работа, службеното лице од член 10 став (1) ќе поднесе барање за поведување на прекршочна постапка пред надлежен суд.

(7) Министерот за здравство го утврдува видот, висината на чинењето на општокорисната работа за секој прекршок одделно, како и начинот на нејзиното извршување во согласност со министерот за економија и труд, министерот за образование и наука и министерот за труд, демографија и млади. Висината на средствата наменети за општокорисна работа не може да биде повисока од висината на пропишаната глоба за прекршокот, при што вредноста на еден час општокорисна работа изнесува најмалку 100,00 денари, а најмногу 250,00 денари во зависност од видот и сложеноста на општокорисната работа.

(8) Службеното лице од член 10 став (1) е должно да води евиденција за покренатите постапки за порамнување и за нивниот исход.

Член 15

(1) За прекршок од член 12 ставовите (1 и 2) од овој закон, службеното лице од член 10 став (1) од овој закон може на сторителот на прекршокот да му предложи посредување и постигнување на согласност со која сторителот на прекршокот треба да ја плати глобата, другите давачки или да ги отстрани последиците од прекршокот.

(2) Службеното лице од член 10 став (1) составува записник за прекршокот во кој се констатира согласноста на двете страни за покренување на постапка за посредување на кој се потпишува и сторителот на прекршокот.

(3) Постапката за посредување се покренува со доставување на записникот од став (2) на овој член до Комисијата за посредување, кој службеното лице од член 10 став (1) е должно да го достави во рок од три дена од денот на составувањето и потпишувањето.

(4) Постапката за посредување се води пред Комисијата за посредување формирана од министерот за економија и труд, односно министерот за здравство, односно министерот за образование и наука, односно министерот за труд, демографија и млади, односно министерот за внатрешни работи.

(5) Комисијата за посредување е составена од три члена од кои еден ја врши функцијата на претседател. Членовите на Комисијата се избираат од редот на државните службеници вработени во Министерството за економија и труд, односно Министерството за здравство, односно Министерството за образование и наука, односно Министерството за труд, демографија и млади, односно Министерството оза внатрешни работи од кои еден е дипломиран правник.

(6) Претседателот на Комисијата е должен постапката да ја започне во рок од 24 часа од денот на доставувањето на записникот.

(7) Комисијата работи на седница на која задолжително присуствуваат претставници на сторителот на прекршокот и службено лице од член 10 став (1).

(8) За постигнатата согласност во постапката на посредување се склучува спогодба со сторителот на прекршокот.

(9) Во спогодбата се утврдуваат обврските на сторителот на прекршокот, а особено:

1. висината и начинот на плаќање на глобата;

2. висината и начинот на плаќање на другите давачки и трошоци и

3. мерките кои треба да ги преземе сторителот за отстранување на последиците од прекршокот.

(10) Во случаите во кои е постигната согласност во постапката за посредување, глобата на сторителот за сторениот прекршок може да биде намалена за најмалку половина од максимум пропишаната глоба за прекршокот.

(11) Министерот за економија и труд, односно министерот за здравство, односно министерот за образование и наука, односно министерот за труд, демографија и млади, односно министерот за внатрешни работи донесува деловник за работа на Комисијата за посредување.

(12) Комисијата за посредување е должна да води евиденција за поведените постапки за посредување и за нивниот исход.

(13) Спогодбата од ставот 8 на овој член има сила на извршна исправа.

(14) Ако постапката за посредување не успее, се поднесува барање за поведување на прекршочна постапка пред надлежниот суд за прекршоци.

Член 16

(1) Прекршочната постапка за прекршоците предвидени во овој закон ја води надлежниот суд.

(2) Пред поднесување на барање за поведување на прекршочна постапка за прекршоците предвидени со овој закон, надлежните министерства од областа на економијата и труд, здравството, образованието и науката, внатрешните работи, односно трудот, водат постапка за порамнување согласно со Законот за прекршоците.

VII. ПРЕОДНИ И ЗАВРШНИ ОДРЕДБИ

Член 17

(1) Со влегувањето во сила на овој закон, престанува да важи Законот за заштита од пушење („Службен весник на Република Македонија“ бр. 36/95, 70/03, 29/04, 37/05, Одлука на Уставниот суд на Република Македонија У.бр. 39/06, објавена во „Службен весник на Република Македонија“ бр. 79/07, 103/08, 140/08, 35/10, 100/11, 157/13 и 51/18).

Член 18

(1) Овој закон влегува во сила на осмиот ден од денот на неговото објавување во „Службен весник на Република Северна Македонија“, а ќе се применува од 01 март 2026 година.

ОБРАЗЛОЖЕНИЕ

I.  ОБЈАСНУВАЊЕ НА СОДРЖИНАТА НА ОДРЕДБИТЕ НА ПРЕДЛОГ НА ЗАКОНОТ

Со член 1 од Предлогот на Законот се уредува опфатот на уредување со законот.

Со член 2 од Предлогот се дефинира значењето изразите кои се користат во законот.

Со член 3 од Предлогот се уредува местата каде што е забрането пушењето.

Со член 4 од Предлогот се уредува забраната за рекламирање.

Со член 5 од Предлогот се уредува забраната за прикажување на тутун и тутунски производители.

Со член 6 од Предлогот се уредува забраната за спонзорирање.

Со член 7 од Предлогот се уредува продажбата на тутун, уреди за консумирање на тутун и никотин.

Со член 8 од Предлогот се уредува забраната за продажба на малолетни лица.

Со член 9 од Предлогот се уредува донесување на програма за превентивни мерки и активности.

Со член 10 од Предлогот се уредува надзорот на спроведувањето на законот.

Со член 11 до Предлогот се уредува надлежноста на инспекторите.

Членовите 12, 13, 14, 15 и 16 од Предлогот се прекршочни одредби.

Членовите 17 и 18 од Предлогот се преодни и завршни одредби.

II. МЕЃУСЕБНА ПОВРЗАНОСТ НА РЕШЕНИЈАТА СОДРЖАНИ ВО ПРЕДЛОЖЕНИТЕ ОДРЕДБИ

Со предложениот во Законот се предлагат решенија кои се содржани во одредбите од Законот, истите се меѓусебно поврзани и се однесуваат на иста правна работа.

III. ПОСЛЕДИЦИ ШТО ЌЕ ПРОИЗЛЕЗАТ ОД ПРЕДЛОЖЕНИТЕ РЕШЕНИЈА

Со предложениот закон ќе се уреди заштитата од штетните ефекти од пушењето на тутун и други производи што содржат тутун и никотин, заштитата на населението од дејството на чадот од тутун во животната средина, забраната за пушење во јавни и работни простории, забраната за рекламирање и промоција на тутун и производи што содржат тутун и никотин, забраната за спонзорирање активности од страна на тутунската индустрија, прикажувањето и изложувањето на тутун и други производи што содржат тутун и никотин, како и уредите за консумирање на тутун и никотин, и превентивните мерки за подигање на јавната свест и поддршка за прекинување на употребата на тутун и производи што содржат тутун и никотин.