УБИСТВО СО ПОТПИС НА ДРЖАВАТА.Системот на социјална заштита и МВР повторно потфрлија — а цената ја платија мајка и ќерка

Топ Вести - Слушај сега

„Иако ми е тешко, сакам да се обратам во име на моето семејство — денес се случи убиство.“

- Advertisement -

— Александар Стојаноски, брат и вујко на починатите

Во скопскиот Карпош, од шести кат на зграда паднаа два млади животи— мајка и нејзиното дете. Медиумите почнаа да пишуваат за „трагедија. Власта молчеше. Полицијата ги броеше жртвите. А ,Александар Стојаноски, брат и вујко на починатите, во болка и гнев го кажа она што многумина не сакаа да го слушнат: ова не е несреќа. Ова е убиство. Убиство со потпис на институциите.

И тој е во право.

Со години пријавувано — со години игнорирано

Семејното насилство кон оваа мајка и ќерка не беше тајна. Беше пријавувано. Беше документирано. Беше познато на институциите кои, според законот, имаат обврска да реагираат. Имаше пријави за физичко и психичко насилство. Имаше закани. Имаше — и ова е можеби најстрашниот дел — обид за убиство во сред државна институција. И сепак, системот не реагираше.

Кога жртвата самата одела во институција барајќи помош — а насилникот ја нападнал токму таму — и по тоа ништо не се случило, прашањето не е дали системот потфрлил. Прашањето е: дали системот воопшто сакал да реагира?

Центрите за социјална работа: споменик на бирократска неодговорност

Долги години граѓанските организации, новинарите, жртвите и нивните семејства укажуваат на длабоката дисфункција во центрите за социјална работа. Тоа не е нова тема — тоа е хронична болест на македонскиот систем на социјална заштита. Вработените во овие центри често пати немаат доволно капацитет, мотивација, или — во некои случаи — совест, за да ги заштитат оние кои им се обраќаат за помош.

Жртвите на семејно насилство во Македонија одамна знаат: центарот за социјална работа е место каде одиш, пополнуваш формулари, добиваш совет ‘да се смириш’ — и се враќаш дома кај насилникот. Системот е дизајниран да бележи, а не да заштитува. Да регистрира случаи, а не да ги решава. Да брои жртви, а не да ги спасува.

Во овој конкретен случај, сестрата на Стојаноски на денот на трагедијата требала повторно да оди во социјалната служба. Повторно. Тоа значи дека овој случај бил жив во системот — и сепак, системот не направил ништо.

МВР: Полицијата чија заштита чека наредба одозгора

Министерството за внатрешни работи исто така е дел од оваа приказна на срам. Полицијата беше информирана. Пријавите биле поднесени. И сепак — ништо. Дали полицијата не реагирала поради некомпетентност? Поради мрзливост? Поради директна заштита на насилникот? Поради корупција?

Сите четири опции се подеднакво мрачни — и сите четири треба јавно да се истражат. Во Македонија постои долга и жалосна традиција на полициски службеници кои ги штитат насилниците — понекогаш заради парични врски, понекогаш заради семејни врски, а понекогаш едноставно заради тоа што жртвата е жена, а жените во нашиот систем сè уште не се третираат со достоинство кое им припаѓа.

Прашањето кое денес го поставува целата јавност е едноставно: дали конечно ќе видиме дел од овие вработени — во МВР и во социјалните служби — на врати на судница? Дали конечно некој ќе одговара? Или ќе se случи она кое секогаш се случува — неколку изјави за жалење, некоја интерна проверка, и заборав?

Не е прв пат — и тоа е најстрашниот дел

Ова не е прв случај. Далеку од тоа. Во Македонија имаме документирани случаи каде жени биле убиени по претходни пријави до полицијата кои никогаш не биле соодветно обработени. Имаме случаи каде центрите за социјална работа ги затвориле очите пред очигледна опасност. Имаме систем кој цикличнo ги разочарува најранливите — и потоа се оправдува со процедури и недостаток од ресурси.

Секоја нова трагедија носи исти ветувања за реформи. Секоја нова жртва е повод за сериозна анализа. А потоа — ништо. Системот останува ист. Луѓето остануваат на истите позиции. И жртвите продолжуваат да умираат.

Ако институциите на државата намерно или поради корупција не постапиле во случај каде имало обид за убиство во сред нивна зграда — ако по тоа сè уште немало акција — тогаш не зборуваме за административна грешка. Зборуваме за соучество.

Што сега треба да се случи

Прво: јавноста и медиумите не смеат да го пуштат овој случај во бирократски заборав. Семејството на жртвите тоа го бара — и тоа е минималната обврска на секој граѓанин и новинар. Ова не смее да стане уште една бројка во статистиката.

Второ: надлежното обвинителство мора да отвори истрага — не само против евентуалниот директен сторител на насилството, туку и против секој вработен во институција кој имал обврска да реагира и не реагирал.

Трето: Министерството за труд и социјална политика и МВР мора да ги објават сите документи поврзани со овој случај — пријавите, записниците, мерките кои биле или не биле преземени. Транспарентноста не е опција. Таа е минимален услов за отчетност.

Четврто: граѓанските организации кои работат со жртви на семејно насилство мора да добијат поддршка — финансиска и институционална — за да можат да функционираат, бидејќи тие денес се единствената реална заштита која постои.

Петто: секој политичар кој сега ќе излезе со изјава за сочувство без конкретни барања за одговорност — треба да биде именуван и посрамен. Сочувството без акција е цинизам.

„Вујче прости ми ако сум ти згрешила нешто…“

— Последни зборови на девојката кон нејзиниот вујко

Девојката не требала да бара прошка. Таа немала за што да прости. Грешката не е нејзина. Грешката е на системот кој требал да ја заштити — и не ја заштитил. Грешката е на луѓето во кабинетите, зад шалтерите и во полициските станици, кои знаеле, или требало да знаат, и сепак не направиле ништо.

Александар Стојаноски вели дека нема да заборави и нема да прости. Тоа е негово право — право кое му беше изземено на најгрубиот можен начин. Обврска на општеството е да застане зад него — не само со лајкови и споделувања, туку со постојан притисок врз институциите додека не следи конкретна правда.

Затоа што ако сега повторно заборавиме — ако ова повторно помине само како бројка — следниот пат крвта ќе биде и на нашите раце.

Сашо Денесовски-Редакција Охридскај