Шефицата на ММФ вели дека кризата ги освестила земјите дека треба да станат енергетски независни

Координираните глобални мерки се клучни за ублажување на последиците од актуелните кризи и зајакнување на отпорноста на светската економија, нагласувајќи ја потребата од поголема енергетска ефикасност, стабилни финансиски системи и инвестиции во долгорочен раст, изјави денеска директорката на меѓународниот Монетарен фонд Кристалина Георгиева.

Во интервју за бугарската агенција БТА по пролетните состаноци на ММФ и Светската банка, таа рече дека светот се соочува со силни надворешни шокови, вклучително и нарушувања на енергетските пазари, но дека ваквите кризи можат да поттикнат позитивни промени, како што се диверзификација на изворите на енергија и зајакнување на економската стабилност.

Таа потсети дека глобалната економија изгуби околу 20% од нафтата и гасот на кои се потпираше, поради кризата на Блискиот Исток, а таквата нерамнотежа помеѓу понудата и побарувачката, како што процени таа, неизбежно врши притисок врз растот на цените.

- Advertisement -

– За европската економија, непосредното влијание на кризата се изразува во остар скок на цените на горивата и потребно е да се ограничи побарувачката за да се намали големината на нерамнотежата. Мерките за штедење можат да помогнат во ова, што би можело да придонесе за ублажување на ситуацијата – рече Георгиева.

Според неа, потребно е да се ублажи влијанието врз најранливиот дел од населението, но исто така, треба да се избегнуваат „мерки што им користат на сите – и на сиромашните и на богатите“.

– Ако преземените мерки ја зголемат побарувачката кога понудата се намалува, тоа ќе биде како да се додава масло на огнот – таа само би станала поголема, односно инфлаторниот процес ќе се интензивира – рече Георгиева.

Според неа, ова е второ прашање што Европа мора внимателно да го следи – дали ќе се појави инфлациски притисок што би ги принудил Европската централна банка и централните банки на земјите надвор од зоната да интервенираат со зголемување на каматните стапки.

– Ова е непожелно, бидејќи знаеме дека кога каматните стапки се високи, економскиот раст се забавува – предупреди Георгиева.

Таа истакна дека третиот фактор на кој мора да се обрне внимание е појавата на ризикот од финансиска нестабилност.

Во овој поглед, додаде таа, Европа е во добра позиција – банкарскиот сектор е многу стабилен, а политиките во поединечните земји се координирани.

– Во исто време, Европа мора да ги потсети сите Европејци дека најсигурен начин, кога има кризи на друго место во светот, кога има шокови што не можеме да ги елиминираме, е да ја зголемиме сопствената конкурентност, да го зајакнеме единствениот пазар – рече шефицата на ММФ.

Таа објасни дека американската економија е „единствената голема економија каде што продуктивноста на трудот расте со побрзо темпо од економскиот раст“.

– Европа заостанува во однос на продуктивноста на трудот, а за тоа постојат три причини. Првата е недостатокот на пазар на капитал кој е доволно длабок и ликвиден, подготвен да преземе поголем ризик. Поради недоволниот пазар во Европа, на пример, 300 милијарди евра пари од европските штедачи се префрлаат во САД и работат за американската економија – рече Георгиева.

Втоа причина, како што наведе, е поголемата иновација во економијата, создавањето компании што ќе станат извор на стоки и услуги.

– Трето – во Америка не е срамно да се започне бизнис и да се пропадне. Кога е тешко да се излезе од бизнис, ако банкротирате, а потоа повторно да се вратите, со друга иницијатива, тоа ја намалува претприемачката активност – додаде таа.

Георгиева спомена дека секоја криза води до промени и некои од тие промени се, како што процени таа, исклучително позитивни, а сегашната криза може да го стимулира развојот на три процеси.

– Прво на сите – обновен интерес за мерки за енергетска ефикасност и диверзификација на енергетските ресурси. Забележано е дека енергетскиот интензитет на светската економија се намалува и кога има импулс на криза, овој процес се забрзува- вели шефицата на ММФ и додаде дека се очекува зголемено внимание на темата за енергетската безбедност, особено во земјите што зависат од увозот на енергетски суровини.

Според неа, огромното мнозинство земји во светот се увозници – 80% наспроти 20% извозници, а постојат големи разлики меѓу самите увозници – „помеѓу оние што имаат резерви и способност да го апсорбираат шокот и оние што немаат“.

Во овој контекст, додаде таа, третата очекувана промена е да се обрне поголемо внимание на тоа како, во време на позитивен економски развој, можат да се создадат ресурси за ублажување на следниот удар.

– Во последните години го доживеавме ковид, војната во Украина и последиците за глобалната и регионалната економија, потоа инфлаторниот процес што доведе до зголемување на каматните стапки, а потоа и трговската војна. Секој од овие шокови нè потсети дека светот се променил. Тој не е само мултиполарен, туку е и многу поранлив на вакви надворешни шокови. Како можеме да се прилагодиме на овој свет исполнет со надворешни шокови? Поединечните земји не можат да влијаат на надворешните шокови, но можат да изградат посилен систем за заштита- рече Георгиева.