ВМРО-ДПМНЕ ГО ЗАПОЧНА ХОРОР ДОГОВОРОТ СО СИНОХИДРО ,ДАЛИ ЌЕ БИДЕ ДОВОЛНО ХРАБРО ДА ГО ЗАВРШИ ХОРОР ДОГОВОРОТ??

Топ Вести - Слушај сега

Дванаесет години, осум договори и 744 милиони евра подоцна — патот Кичево–Охрид сè уште не е готов

Аналитички истражувачки текст Ohridsky.com| Март 2026

---

ПОЧЕТОКОТ: КРЕДИТ БЕЗ ТЕНДЕР

Приказната почнува во октомври 2013 година, кога Собранието на тогашна Република Македонија го одобри кредитот од Кинеската Eксим банка — пари наменети за два автопати: Миладиновци–Штип и Кичево–Охрид. Во ноември истата година беше потпишан договорот со кинеската компанија „Синохидро” — дел од државниот конгломерат PowerChina, рангиран на листата Fortune 500 со присуство во повеќе од 130 земји.

Нема меѓународен тендер. Нема конкуренција. Нема споредба на понуди. Наместо тоа , директна спогодба со кинеска државна компанија, финансирана со кинески државен кредит, во договор чии детали никогаш нема да бидат достапни за јавноста.

Каменот темелникот беше поставен во 2014 година кај селото Извор. Ветувањето на тогашната власт беше категорично: автопатот ќе биде готов до 2018 година. Поминаа дванаесет години. Автопатот сè уште не е готов.

---

ХРОНОЛОГИЈА НА АНЕКСИТЕ: ОСУМ ПАТИ „ПОСЛЕДЕН РОК”

Она штo следи е хронологија на институционално попуштање, запишана во осум анекси на еден договор:

Анекс 1–2 (2014–2016): Технички прилагодувања и почетни измени на трасата, набрзо откако се открива дека проектот и теренот не се совпаѓаат.

Анекс 3 (2018): Откривање дека во основниот проект воопшто не се предвидени приодни патишта за околните населби. Дополнителни средства, нов рок.

Анекс 4 (2020): Бришење одредби од претходниот анекс. Цената ја надминува почетната проекција за десетици милиони евра.

Анекс 5 (декември 2021): Рокот се пролонгира до 21 декември 2023 година.

Анекс 6 (април 2024): На 1 април 2024 година, во сред изборна кампања, претходниот состав на Собранието со коалицијата СДСМ–ДУИ одржа вонредна седница ,единствено за да го изгласа овој анекс. Рокот се поместува до 31 декември 2026 година.

Анекс 7 (2024/2025): Измени на технички услови.

Анекс 8 (март 2026): Уште 186 милиони евра. Нов краен рок: 31 мај 2027 година. Вицепремиерот и министер за транспорт Александар Николоски го потпиша со убедување дека овој пат е вистинскиот последен !

Секој анекс доаѓа со иста оправдувачка реторика: „непредвидени работи”, „геолошки предизвици”, „неопходни за функционалноста на проектот”. Никогаш одговорност. Никогаш пенали за изведувачот. Секогаш само нови пари и нов рок.

БРОЈКИТЕ: ОД 374 НА 744 МИЛИОНИ ЕВРА

Кога во 2013 година владата го претставуваше проектот, официјалната цена беше 374 милиони евра за 57 километри. Денес, по осмиот анекс, вкупната сума достигнала најмалку 744 милиони евра — односно 13 милиони евра по километар. Цената е удвоена. Рокот е продолжен за речиси деценија.

До крајот на 2025 година исплатени се над 557 милиони евра, а автопатот е завршен само делумно. Сега се додаваат уште 186 милиони за работи кои „не биле предвидени” , иако стабилизацијата на косини, геотехничките истражувања и пристапните патишта се стандардни ставки во секој проект од ваков вид. Нивното отсуство во основниот договор не е техничка грешка , тоа е политичка одлука.

ЗОШТО ТРАСАТА БЕШЕ „УТНАТА” ОД САМИОТ ПОЧЕТОК

Проблемот не почнал со изградбата. Почнал со проектот.

Проектната документација за трасата е изработена во периодот 2002–2010 година, но кога во 2013 и 2014 година се потпишал договорот со „Синохидро”, не биле направени ниту основни геотехнички истражувања. Резултатот: траса која во делови не се совпаѓа со теренот, тунел кај Врбјани предвиден за градба на карпест терен, а всушност изведуван на меко земјиште, и серија свлечишта кои денес бараат 14 нови галерии за стабилизација , вреднувани на десетици милиони евра „непредвидени” трошоци.

Кога во 2017 година работите се сопреа, а државата и изведувачот влегоа во отворен спор, излезе на виделина суштинскиот проблем на целиот договор: македонската страна не ги исполнила своите обврски , пред сè, навремената експропријација на земјиштето по трасата. Без тоа, Синохидро не можеше да гради. А без да гради, Синохидро се закануваше со арбитражни тужби.

ИГРАТА НА МОЌ: СИНОХИДРО НЕ Е САМО ИЗВЕДУВАЧ

Еден бројка го открива вистинскиот карактер на договорот: 56 проценти.

Толкава е разликата меѓу цените кои државата ги плаќала кон „Синохидро” и цените кои „Синохидро” ги плаќало кон македонските подизведувачи за исти работи. Со половина вишок на секој потпишан договор, „Синохидро” не е само изведувач , таа е финансиски посредник кој наплатувал провизија на секој чекор, согласно договор кој власта никогаш јавно не го објавила во целост.

Во јули 2024 година, веднаш по формирањето на новата влада на ВМРО-ДПМНЕ, „Синохидро” поднела барање за арбитражна постапка пред меѓународниот суд во Париз. Условите под кои е повлечена тужбата , и со кои новата влада се согласила , останаа тајна. Официјалното образложение беше дека е „спречена опасност од трошење минимум 50 милиони евра на арбитража”. Неофицијалното е дека македонската влада, која и да е, секогаш завршува во позиција на преговарачки должник кон кинескиот изведувач.

Случајот „Траекторија” и правдата што не дојде

Постапката за избор на „Синохидро” без тендер имала и судска димензија. Поранешното Специјално јавно обвинителство го отвори предметот „Траекторија” со обвинувања за барање провизии и свесно избирање на поскап изведувач. По измените на Кривичниот законик, случајот застаре. Одговорноста останала без правна разрешница.

БЕХТЕЛ И ЕНКА: ТАЈНА НА ТРОЈНА ВЛАСТ

Паралелно со саркофагот „Синохидро”, во 2023 година поранешната влада на СДСМ–ДУИ потпиша нов мегадоговор ,овој пат со американско-турскиот конзорциум „Бехтел и Енка” за изградба на 110 километри автопати на Коридорите 8 и 10д: Тетово–Гостивар, Гостивар–Букојчани, Требеништа–Струга–Ќафасан и Прилеп–Битола.

Вредноста на договорот: 1,3 милијарди евра. Деталите: класифицирани.

Вицепремиерот Артан Груби јавно потврди дека договорот е класифициран и не може да се објави , поради барање на самиот конзорциум. Истовремено, вицепремиерката Славица Грковска, задолжена за добро владеење во истата влада, изјави дека не гледа причина зошто договорот да не биде јавен. Владата си противречела сама на себе.

Претседателот на Собранието Талат Џафери изјавил дека никогаш не го видел договорот и дека немало потреба да го знае. Антикорупциската комисија отворила предмет, но никогаш не го добила документот , иако нејзините членови поседуваат безбедносни сертификати.

Даночните олеснувања: државата плаќа за сè

Со специјалниот закон за изградба на делниците, донесен по посебна постапка единствено за овој проект, конзорциумот „Бехтел и Енка” добил опширен сет на привилегии:

Увозот на стоки и опрема е целосно ослободен од ДДВ, увозни давачки, акциза и данок на моторни возила. Прометот на добра и услуги кон конзорциумот е ослободен од ДДВ со право на одбивка на претходен данок. Енергентите употребени за изградбата се ослободени од акциза.

Конзорциумот, со други зборови, гради со македонски буџетски пари, без плаќање на македонски даноци, со работна сила за чие ангажирање биле предложени олабавувања на Законот за странци, во рамки на договор чии финансиски обврски се тајна.

Во 2024 година, во својата прва целосна деловна година, „Бехтел и Енка” остварила добивка од 8 милиони евра. Приходите за таа година пораснале за повеќе од четири пати. До крајот на 2024 година, за таканаречени „подготвителни работи” исплатени се над 240 милиони евра.

Ветувањата и новата тишина

ВМРО-ДПМНЕ жестоко го критикуваше договорот со Бехтел додека беше во опозиција. Мицкоски и Николоски ветуваа дека ќе го објават веднаш штом ќе формираат влада. По изборите во мај 2024 година, договорот останал тајна ,сега под надлежност на новата власт. Николоски потврди дека договорот нема да биде раскинат. За негово објавување, молчење.

Левицата го нарече тоа прецизно: партиите на власт станале соучесници во криење на договор кој самите го нарекувале криминален.

ЗАКЛУЧОК: НЕПРОЗИРНОСТА КАО СИСТЕМ

Она што го поврзува и „Синохидро” и „Бехтел и Енка” не е само висината на цените или должината на роковите. Поврзува ги нешто подлабоко , системска непрозирност на договорите за јавна инфраструктура, која ги надминува партиските граници и трае низ три различни влади.

Секогаш ист аргумент: „деловна тајна на изведувачот”. Секогаш ист резултат: договорот останува недостапен. Секогаш ист исход: даночниот обврзник плаќа ,без право да знае колку, зошто и под кои услови.

Македонскиот даночен обврзник до денес платил преку 740 милиони евра за 57 километри автопат со Синохидро. Се ветуваат уште 186 милиони. За Бехтел и Енка, само за подготвителни работи, веќе се исплатени над 240 милиони евра. Вкупно, само за овие два проекти, зборуваме за над милијарда евра ,во земја со БДП под 15 милијарди евра.

Патот Кичево–Охрид не е само инфраструктурен проект. Тоа е огледало на тоа колку чини непрозирноста , изразена во асфалт, свлечишта и осум тајни анекси. А Бехтел и Енка се само наредниот лист на истата книга, чии страни никому не му е дозволено да ги прочита.

---

Сите наведени факти се изведени од парламентарни дебати, официјални соопштенија на Јавното претпријатие за државни патишта, владини прес-конференции и јавно достапна документација. Основниот договор со „Синохидро” и неговите осум анекси, како и договорот со „Бехтел и Енка”, остануваат недостапни за јавноста.

Сашо Денесовски,истражувачка мрежа Ohridsky.com