Автопилот на македонската дипломатија: Зошто Скопје гласно поддржа акции против Мадуро додека со Венецуела нема ниту 50.000 евра трговска размена!

Топ Вести - Слушај сега

Брзата реакција на владата предизвика прашања за автономноста на македонската надворешна политика и цената на евроатлантската лојалност

Скопје, 4 јануари 2026 – Кога Владата на Северна Македонија излезе со јавна поддршка за меѓународните акции против венецуеланскиот претседател Николас Мадуро, малкумина се изненадија од самата позиција. Брзината на реакцијата и категоричноста на изјавата, сепак, повторно ги актуелизираа старите прашања: каде се границите на усогласувањето со западните партнери и дали македонската дипломатија има сопствен глас?

Реакција без дебата

За разлика од некои поголеми европски земји кои внимателно го нијансираа својот одговор на венецуеланската криза, Скопје реагираше речиси моментално. Ниту во Владата, ниту во Собранието имаше јавна дебата за импликациите од оваа позиција. Ниту едно министерство не објасни какви конкретни национални интереси се штитат со оваа одлука.

“Ова е класичен пример на надворешна политика на автопилот”, сметаат политичките аналитичари”Логиката е едноставна: ако Брисел и Вашингтон се против Мадуро, и ние сме против Мадуро. Проблемот е што таква политика не остава простор за критичко размислување за последиците.”

Венецуела – непостоечка врска

Фактите се јасни: Северна Македонија и Венецуела немаат речиси никаква билатерална соработка. Трговската размена е минимална, речиси непостоечка. Нема македонска дијаспора во Венецуела која би сакала заштита. Нема заеднички проекти, нема безбедносни прашања, нема дипломатски инциденти.

Според податоци на Државниот завод за статистика, во последните пет години вкупната трговска размена меѓу двете земји изнесува помалку од 50.000 евра годишно – сума помала од буџетот на просечно средно училиште.

“Ако погледнеме чисто низ призмата на традиционалните национални интереси – економија, безбедност, дијаспора – оваа одлука нема никаква логика”, вели  професорка по меѓународни односи на Правниот факултет. “Но ако ја погледнеме како дел од поширока стратегија на усогласување со ЕУ и НАТО, тогаш сликата станува појасна.”

Цената на членството

Извори од Министерството за надворешни работи, кои сакаа да останат анонимни, објаснуваат дека “во моментов на евроатлантски интеграции, усогласувањето со позициите на партнерите не е опција, туку нужност”.

Овој став, сепак, отвора подлабоко прашање за суверенитетот на малите држави во современиот меѓународен систем. Колку автономија остава членството во големите организации? Дали малите земји се принудени да ги следат позициите на моќните, дури и кога немаат директен интерес?

“Членството во ЕУ не значи губење на надворешнополитичка автономија”, објаснува дипломатски експерт . “Погледнете ја Ирска – земја која историски одржувала неутралност по многу прашања. Или Малта, која често заземала позиции различни од главните сили во ЕУ. Проблемот не е во членството, туку во нашата интерпретација што тоа членство бара од нас.”

Регионалната слика

Интересно е да се забележи дека не сите западнобалкански земји реагираа еднакво. Додека Северна Македонија, Албанија и Црна Гора веднаш излегоа со поддршка, Србија зазеде понијансирана позиција, повикувајќи на “почитување на меѓународното право и дијалог”. Босна и Херцеговина засега молчи.

“Ова покажува дека дури и меѓу земјите со слични аспирации постојат различни степени на автономија”, забележува Трајковски. “Прашањето е зошто Скопје секогаш избира да биде најгласен во хорот, наместо да размислува стратешки.”

Историската паралела

Оваа не е прва ситуација каде брзата усогласеност со западните партнери предизвикува прашања. Северна Македонија беше меѓу првите земји кои воведоа санкции против Русија во 2022 година, речиси автоматски ги следеше позициите на ЕУ по прашањето за Косово, и доследно гласаше во согласност со западниот блок во Обединетите нации.

Критичарите тврдат дека ваквиот пристап создава проблеми на долг рок. “Ја губиме кредибилноста кај нeалигнираните земји, со многу од кои имаме долга историја на добри односи”, вели Петровска. “Африканските и азиските земји не гледаат на Северна Македонија како на независна држава со свои ставови, туку како на продолжена рака на Брисел.”

“Кој е следен?”

Можеби најзагрижувачкото прашање што оваа ситуација го поставува е: кој е следен? Ако логиката на македонската надворешна политика е автоматско следење на позициите на најмоќните, тогаш секоја идна меѓународна криза ќе доведе до иста рефлексија.

Тајван? Јужнокинеско Море? Некоја идна интервенција на Блискиот Исток? “Со ваквиот пристап, ние не креираме надворешна политика – ние само реагираме”, предупредуваат експертите. “И со тоа создаваме преседан каде домашната јавност, но и меѓународната заедница, знае дека од Скопје не треба да очекува ништо неочекувано.”

Другите патишта

Постојат алтернативни пристапи кои Северна Македонија можеше да ги земе предвид. Најпрво, можеше да се воздржи од јавна изјава, покажувајќи пасивна поддршка без експлицитно ангажирање. Второ, можеше да издаде изјава фокусирана на принципи – владеење на правото, демократија, човекови права – без директно поддржување на конкретни акции против Мадуро.

“Постојат начини да се биде лојален партнер без да се губи секаков простор за маневар”, објаснуваат експерти. “Многу европски земји го совладаа овој баланс. Ние, се чини, сè уште не сме спремни да ризикуваме дури и минимална автономија.”

Внатрешната димензија

Она што го прави ова прашање уште посложено е фактот дека граѓаните на Северна Македонија имаат малку или никакво знаење за венецуеланската криза, а уште помалку мислење за тоа каква позиција треба да заземе нивната земја. Не беше спроведена јавна дебата, не беше побарано мислење на експерти, не беше објаснето на јавноста зошто оваа позиција е во нивен интерес.

“Демократијата не завршува на изборите”, потсетуваат експертите. “Особено кога станува збор за надворешна политика која ја формира позицијата на државата во светот, граѓаните имаат право да знаат врз основа на што се донесуваат одлуките.”

Цената на молчењето

Долгорочните последици од ваквиот пристап можат да бидат значајни. Ако македонската дипломатија продолжи да се доживува како несамостојна, тоа може да влијае на кредибилитетот на земјата во идните преговори – дури и со самата ЕУ.

“Брисел, всушност, не бара слепа лојалност”, “Тој бара одговорни партнери кои можат критички да размислуваат и конструктивно да придонесуваат во дебатите. Со тоа што се претвораме во ехо, не го зајакнуваме нашиот европски пат – туку го ослабуваме.”

———————————————————————————————————————————-

Поддршката на Владата за акциите околу Мадуро можеби е во согласност со очекувањата на западните партнери, но таа отвори фундаментални прашања за идентитетот на македонската надворешна политика. Во време кога дури и малите земји треба да најдат простор за стратешка автономија и дипломатска креативност, Скопје ризикува да стане предвидлива фуснота во туѓите наративи.

Прашањето кое останува отворено е дали оваа усогласеност е резултат на свесна стратешка одлука со јасна анализа на трошоци и придобивки, или е резултат на рефлексен страв дека секое отстапување од линијата на моќните ќе ја кошта земјата нејзината европска иднина. Одговорот на ова прашање може да ја дефинира македонската надворешна политика за годините што доаѓаат.

Сашо Денесовски -Политиколог