СДСМ меѓу фракциите и расколите: Дали Петар Шилегов е новиот Максим Димитриевски?

Топ Вести - Слушај сега

Барањето на Петре Шилегов за оставка од раководството на СДСМ отвора прашања кои надминуваат едноставната партиска критика. Неговиот потег го враќа фокусот на долгата историја на раскол, фракции и политички миграции кои ја обележија оваа партија од нејзиното основање до денес.

Историски корени: Од СКМ до СДСМ

Социјалдемократскиот сојуз на Македонија (СДСМ) произлезе од реформираниот Сојуз на комунистите на Македонија во 1991 година. Оваа трансформација сама по себе претставуваше прв голем идеолошки расколот – дел од комунистичката номенклатура го прифати социјалдемократскиот модел, додека други формираа различни политички правци.

Уште од самиот почеток, партијата се соочи со внатрешни тензии помеѓу реформистичкото крило (предводено од Бранко Црвенковски) и поконзервативните елементи кои сè уште ги негуваа старите структури на моќ.

Фракции и расколи низ децениите

1990-те години:

• Формирањето на Демократската партија (ДП) од страна на бивши членови
• Создавањето на Либералната партија од дел од реформското крило
• Оснивањето на Социјалистичката партија на Македонија (СПМ) од оние кои не се согласија со социјалдемократската трансформација

2000-2010:

• Настанокот на Нова социјалдемократска партија (НСДП) по разочарувањата од владеењето на СДСМ
• Излегувањето на поединци кои формираа помали граѓански иницијативи
• Внатрешните тензии помеѓу Црвенковски и подоцна Зоран Заев

Периодот 2015-2025:

• Формирањето на движењата за граѓанска платформа по шарените револуции
• Оснивањето на партијата ЗНАМ од страна на Максим Димитриевски, која привлече неколку разочарани социјалдемократи
• Излегувањето на поединци кон Левица и други левичарски формации

Феноменот на “политичката миграција”

Случајот на Максим Димитриевски е особено илустративен. Некогаш жесток критичар на ВМРО-ДПМНЕ, тој основа партија која првобитно се позиционираше како алтернатива на двата главни политички блока. Денес, неговата политичка траекторија покажува како идеолошките принципи можат да се прилагодат на политичките прагматизми и личните амбиции.

Поставува се прашањето: Дали Шилегов оди по истиот пат?

Шилеговата позиција: Критика или првите чекори кон излез?

Петре Шилегов, како поранешен градоначалник на Скопје и истакнат поранешен член на СДСМ, со својата критика сигнализира длабока фрустрација со тековното раководство. Неговото барање за оставка доаѓа во момент кога СДСМ се соочува со значителен губиток на поддршка.

Историјата покажува дека вакви критики често биваат предигра за поширок политички маневар:

• Прво доаѓа јавната критика
• Потоа следи маргинализација во партијата
• Конечно, создавање на нова политичка платформа или миграција кон друга опција

Црвенковски: Вечниот гуру и спонзор на фракциите?

Клучно прашање е дали Шилегов и неколкумина други од поранешниот верен табор на Бранко Црвенковски повторно ќе најдат добри спонзори за нова фракција. Црвенковски, кој долги години беше неприкосновен лидер на СДСМ, постојано остана влијателна фигура во македонската политика, дури и кога формално се повлече од првите редови.

Интересен е случајот со ЗНАМ, каде што Црвенковски се смета дека имаше улога на идеолошки ментор во раните фази на партијата. Сепак, изворите близу до политичките кругови сугерираат дека Црвенковски се разочарал од Максим Димитриевски, Минчев и целото раководство на ЗНАМ кои му “свртиле грб” на својот лидер и ментор.

Ова разочарување можеби отвора простор за нов проект – овој пат со Шилегов и други лојални кадри од црвенковистичкото крило. Прашањето е дали финансиските и политички спонзори се подготвени да инвестираат во уште една фракција која би се позиционирала како “вистинска социјалдемократска алтернатива”.

Образецот на разочарување и иселување

Клучната алатка што ја користат функционерите кои формираат фракции е наративот на “издадени идеали”. Во моменти кога партијата е надвор од власт или доживува изборни порази, дел од функционерите наоѓаат оправдување да се дистанцираат и да создадат нови политички проекти, обично со тврдења дека:

• “Партијата се оддалечи од основните вредности”
• “Раководството е неспособно”
• “Потребна е нова, автентична алтернатива”

Овие наративи, иако делумно легитимни, често прикриваат лични фрустрации поради изгубени позиции и влијание.

Носталгија по власта: Фризерките од Алдинци и благодетите на функциите

Реалноста на македонската политичка сцена е дека за многу професионални политичари, животот надвор од власт е тежок прилагодување. Лојален социјалдемократ – поранешен висок функционер, тешко може да ги заборави благодетите што доаѓаат со власта.

Фризерките од Алдинци станаа симбол на привилегиите на политичката елита – службените автомобили, протоколарните настани, медиумската експонираност, влијанието врз одлуките, пристапот до ресурси. За оние кои долги години го негуваа овој стил на живот, враќањето во “обичен” политички живот без функција е психолошки и материјално тешко.

Оваа носталгија по власта и нејзините привилегии често е посилен мотив од идеолошката определба. Затоа не е чудно што функционери кои наводно се водат од принципи, брзо наоѓаат оправдување да формираат нови партии или да мигрираат таму каде што ќе им бидат понудени позиции.

Прашањето е: Дали Шилегов и неговото опкружување се подготвени да ја поднесат цената на политичкиот живот без функции, или носталгијата по благодетите на власта ќе ги натера да побараат алтернативен пат до нивното враќање?

Љубовта со ВМРО-ДПМНЕ: Од непријатели до партнери

Парадоксот на македонската политичка сцена е брзината со која вчерашните идеолошки непријатели стануваат денешните коалициони партнери. ЗНАМ, која од антисистемска партија премина во тесна соработка со ВМРО-ДПМНЕ, е само еден пример на оваа динамика.

Ова укажува на суштинско прашање: Дали македонските политички партии се водени од идеологија или од прагматични интереси за власт и ресурси?

Што следува?

Шилеговата критика може да биде искрен обид за внатрешна реформа на СДСМнешто што малку е вероватно, но исто така може да биде и првиот чекор кон политичка миграција. Историјата на партијата покажува дека функционерите ретко остануваат лојални кога власта и позициите се надвор од дофат.

Дали Шилегов ќе стане “новиот Максим Димитриевски” зависи од тоа дали неговата критика ќе најде одглас во партијата или ќе биде маргинализирана од тековното раководство. Доколку Бранко Црвенковски, разочаран од ЗНАМ, одлучи да  поддржи нов политички проект со Шилегов и верниот табор, македонската политичка сцена може да очекува уште една мала партија основана на разочарување, персонални амбиции и носталгија по изгубените привилегии.

Она што е сигурно е дека СДСМ, како и македонската политичка сцена воопшто, остануваат заробени во циклус на фрагментација, каде личните амбиции, желбата за враќање на власт и нејзините благодети, често ги надминуваат идеолошките принципи и долгорочната визија.

Сашо ДЕНЕСОВСКИ