Милионски тендери, невидлива фирма: Анатомија на случајот “Дигитал оне”

Речиси девет милиони евра за една година. Двајца вработени. Веб-страница со минимални информации. Ниту јавно видливо портфолио, ниту сертификати, ниту основачи. Случајот на фирмата “Дигитал оне” не е само прашање на финансиски несразмер – тој е студија на случај за системска нетранспарентност во јавните набавки.

Невидливата компанија

Официјалната веб-страница на “Дигитал оне” (digitalone.mk) нуди зачудувачки малку информации за компанија што наводно управува со милионски проекти. Адреса: Фрањо Клуз 3/2-5, Скопје. Работно време: понеделник-петок 08:00-17:00. Email за контакт. Тоа е речиси сè.

Што недостасува?

• Имиња на основачи или управители – Фирма која добива јавни пари во милионски износи не објавува кој стои зад неа
• Професионално портфолио – Ниеден завршен проект, ниту една референца, ниту еден клиент
• Сертификати – Ниту ISO 9001 за квалитет, ниту ISO 27001 за информациска безбедност, ниту Microsoft партнерство, ниту било каква акредитација
• Тим и вработени – Ниту слика, ниту име, ниту биографија на кој било вработен
• Детали за услуги – Општа фраза “Managed IT Services” без конкретно што.

Проблемот со сертификатите

- Advertisement -

За ИТ компанија која добива државни тендери, сертификатите се основен минимум кој покажува сериозност и компетентност. Нормално би се очекувало:

ISO сертификација: Компании кои работат на јавни проекти обично имаат ISO 9001 (квалитет на процеси) и ISO 27001 (безбедност на информации). Овие сертификати се издаваат од акредитирани тела и се јавно достапни во глобалната база IAF CertSearch. “Дигитал оне” не се наоѓа во оваа база.

Microsoft партнерство: Ако компанијата работи на проекти поврзани со Microsoft технологии, нормално е да има статус на Microsoft Partner – Silver или Gold. Ова партнерство бара обуки, сертификати на вработени и докажано искуство. Нема јавни индикации дека “Дигитал оне” е Microsoft партнер.

Референци и акредитации: Сериозните ИТ компании во регионот (како што се Infinite Solutions, Comtrade, GDI и други) јавно ги објавуваат своите сертификати, партнерства, завршени проекти и меѓународни клиенти. “Дигитал оне” нема ништо од ова.

Прашањето на компетентноста

Без јавно достапни информации за основачите и вработените, невозможно е да се процени дали луѓето зад “Дигитал оне” имаат релевантно искуство:

• Дали имаат ИТ образование? Инженери, програмери, системски архитекти?
• Какво е нивното минато? Каде работеле претходно? Кои проекти реализирале?
• Дали имаат лични сертификати? MCSE, MCSA, CompTIA, Cisco, AWS, Azure – сертификати кои се стандард во ИТ индустријата?
• Каква е нивната репутација? Дали се познати во ИТ заедницата? Учествувале ли на конференции, напишале трудови, дале лекции?(општо непознати во ИТ заедницата)

Молкот е зловолен. Кога некој трга милиони на грб на државата, тој има обврска да покаже зошто е компетентен да го прави тоа.

Црвените знаменца кои не можат да се игнорираат

1. Отсуство на дигитален траг: Во 2024 година, секоја сериозна ИТ компанија има онлајн присуство – LinkedIn профили на вработени, GitHub репозиториуми за код, случаи од студии, блог постови за технички теми. “Дигитал оне” е дигитален фантом.

2. Несразмерност помеѓу капацитет и обем на работа: Двајца вработени за милионски проекти значи или масовна употреба на надворешни подизведувачи (што отвора прашање зошто државата не договара директно со нив), или проектите не се реализираат како што треба.

3. Отсуство на транспарентност: Компанија која живее од јавни пари има морална и (би требало) законска обврска за транспарентност. Кога таа транспарентност не постои, легитимно е да се постави прашањето: што се крие?

Периодот од една година: Модел на експлоатација

Девет милиони евра за 12 месеци не е резултат на постепен раст. Тоа е систематска експлоатација на јавните набавки. Нормалната еволуција на ИТ компанија изгледа вака:

• Година 1-2: Мали проекти, градење репутација, референци
• Година 3-5: Средни проекти, проширување на тим, сертификација
• Година 5+: Големи проекти врз основа на докажан track record

“Дигитал оне” ја прескокнала целата оваа еволуција и веднаш отиде на милионски тендери. Како?

Што треба да одговорат институциите

Државната комисија за спречување на корупција, Бирото за јавни набавки и Државниот завод за ревизија имаат обврска да одговорат на следниве прашања:

1. Кои се основачите на “Дигитал оне”? Целосни биографии, образование, работно искуство
2. Какви се нивните врски? Дали некој од нив има семејни, политички или деловни врски со носителите на одлуки за тендерите?
3. Како ги добила тендерите? Детална документација за секој договор – критериуми, конкуренти, бодување
4. Каде се сертификатите? Дали фирмата има ISO сертификација, и ако не, зошто добива тендери за кои обично се бара?
5. Како се реализираат проектите? Дали има подизведувачи, и колку од јавните пари одат за нивна провизија?
6. Дали има проверка на квалитет? Кој контролира дали милионските проекти се реализирани квалитетно?

Систем на организирана нетранспарентност

Случајот “Дигитал оне” не е само за една фирма. Тој е за систем кој дозволува невидливи компании без портфолио, без сертификати, без јавни основачи да добиваат милиони од буџетот.

Кога фирма со двајца вработени земе речиси девет милиони евра за една година, а граѓаните не можат да дознаат кој стои зад неа, какво е нејзиното искуство, или како ги реализира проектите – тоа не е транспарентна јавна набавка. Тоа е организирана пљачка завиткана во бирократски процедури.

Ако институциите не одговорат на овие прашања, пораката е јасна: системот не е кршлив, туку функционира точно како што е дизајниран – за оние што знаат како да го користат.

А граѓаните? Тие ќе продолжат да плаќаат. Во мрак.

Сашо Денесовски -истражувачка мрежа Охридскај