Канабис кризата во Македонија: Кога легалното производство се претвора во канал за криминал

Топ Вести - Слушај сега

Новата акција на српската полиција ја отвора Пандорината кутија на системските пропусти во македонската индустрија за медицинска марихуана

- Advertisement -

Заплената од пет тони марихуана што српската полиција ја изврши неодамна не е изолиран инцидент, туку кулминација на долгогодишен проблем што го мачи секторот за медицински канабис во Република Северна Македонија. Оваа акција ја враќа во фокус фундменталната аномалија на македонскиот модел: фабриките легално произведуваат канабис, екстрахираат масло и цвет за фармацевтски компании, но тонски количини сува биомаса остануваат складирани во магацини, создавајќи идеална можност за злоупотреба.

Системска дупка во законската регулатива

Проблемот е структурен. Лиценцираните производители во Македонија имаат дозвола за производство на канабис масло и цвет наменети исклучиво за легитимни фармацевтски компании. Меѓутоа, производниот процес генерира огромни количини отпадна биомаса – лисја, стебла и растителен материјал кој, иако содржи ТХЦ, формално не е дел од крајниот производ.

Овој материјал, според регулативата, треба да се чува, а потоа уништува под надзор. Но реалноста е сосема поинаква. Низ годините, македонските магацини се претвориле во резервоари на илјадници тони канабис биомаса, без адекватен систем на следење, контрола или уништување.

Хроника на скандали

Случувањата во Крушево и Мислешево се само врвот на санта лед. Фабриката во Крушево, една од првите лиценцирани производители, повеќекратно беше предмет на истраги поради сомнителни движења на складирана марихуана. Објектот во Мислешево, пак, беше во центарот на вниманието на органите наредот по пријави за исчезнување на евидентирани количини.

Шемата е секогаш слична: официјално, материјалот е евидентиран и чуван како отпад; неофицијално, тој завршува на црниот пазар, често преку сложени канали кои вклучуваат корумпирани службеници, посредници и меѓународни криминални мрежи. Српската акција укажува на тоа дека дел од македонскиот канабис успешно стигнува до соседните пазари, каде се преточува низ нелегалните дистрибутивни канали.

Економски апсурд и криминална можност

Парадоксот е очигледен: индустрија која требаше да донесе инвестиции, даночни приходи и меѓународна репутација, се претвори во потенцијален извор на организиран криминал. Проценките велат дека македонските фабрики годишно генерираат десетици тони биомаса што остануваат во правна сива зона.

Вредноста на оваа биомаса на црниот пазар е значителна. Додека производителите имаат маргинална или никаква корист од нејзиното легално уништување, илегалната продажба може да донесе огромни профити. За криминалните структури, оваа ситуација е златен рудник.

Слабости во институционалната контрола

Проблемот не е само во самите компании. Институциите – од Министерството за здравство до царинските и полициските служби – очигледно немаат капацитет, или волја, да спроведуваат ефективна контрола. Инспекциските посети се ретки и предвидливи, системите за следење на биомасата се архаични, а санкциите за прекршители се неадекватни.

Дополнително, недостасува транспарентност. Јавноста нема увид во тоа колку точно биомаса се произведува, каде се чува и како се уништува. Ова создава простор за манипулации на сите нивоа.

Меѓународни импликации

Заплената во Србија е предупредувачки знак за Македонија на повеќе рамништа. Прво,ја нарушува довербата кон македонската индустрија за медицински канабис на меѓународно ниво – потенцијалните легални партнери може да се двоумат пред соработка со земја чиј производствен сектор е компромитиран.

Второ, ја отвора вратата за политички притисоци од Европската унија и соседните земји, кои сè поповеќе бараат од Македонија да ги среди работите во овој сектор пред натамошно европско интегрирање.

Можни решенија

Излезот од кризата бара комплексен пристап:

Ревизија на законската рамка – Регулативата мора јасно да дефинира што се случува со биомасата, со строги рокови за уништување и задолжителна дигитална евиденција.

Независна контрола – Воведување на меѓународни надзорни тела или невладини организации кои ќе вршат неавизовани инспекции и ќе известуваат јавно за состојбите.

Технолошки решенија – Имплементација на блокчејн системи за следење на секоја количина канабис од полето до финалниот производ или уништувањето.

Драстични санкции – Одземање на лиценци и кривични гонења за сите актери кои учествуваат во злоупотребата, без исклучок.

Транспарентност – Редовно јавно објавување на податоци за производството, складирањето и уништувањето на канабис биомаса.

Заклучок

Случајот со петте тони марихуана заплени во Србија е симптом на длабока болест во македонскиот систем за регулација на медицински канабис. Додека земјата има легална индустрија која може да биде економски двигател, отсуството на сериозна контрола и транспарентност ја претвора во потенцијален центар за илегални активности.

Без брза и одлучна реакција од институциите, Македонија ризикува не само да ја изгуби довербата на меѓународната заедница, туку и да се најде на црните листи како земја што не може да го контролира својот сектор за контролирани супстанции. Прашањето не е дали ќе се случи следниот скандал, туку кога – и дали тогаш ќе биде веќе доцна за санирање на штетата.

С.ДЕНЕСОВСКИ