Камбовски и 700-те заборавени: Кога амнезијата е должност, а имунитетот – систем

Постојат заборави кои се човечки. И постојат заборави кои се системски. Кога претседателот на Судскиот совет на Република Северна Македонија, Александар Камбовски, изјавува дека не се сеќава на конкретните претставки против судијата Ристов поради фактот што годишно пристигаат околу 700 претставки за судии, тој всушност не зборува за лоша меморија. Тој зборува за институционална стратегија на селективната глувост.

- Advertisement -

Математиката е суров сведок. Седум илјади претставки во изминатите десет години. Единствено двајца судии подложени на постапки во период од седум години. Овој однос не е статистичка аномалија – тоа е потврда дека системот не функционира, туку имитира функционирање.

Економијата на нарачаната правда

Прашањето кое Камбовски избегна да го одговори не е техничко – тоа е морално. Како е можно во држава каде што, според јавно достапни информации и сведоштва на правни практичари, пресудите имаат ценовник (основен суд 3-5.000 евра, апелација 10-15.000 евра, Врховен суд 50-100.000 евра), скоро да нема дисциплинска одговорност на судиите?

Овој парадокс има име: организирана неказнивост. Таа не се случува случајно. Таа се планира, се одржува и се брани од врвот на судската пирамида. Кога систем за самоконтрола произведува толку малку санкции наспроти толку многу сигнали за проблеми, тогаш самоконтролата е фарса, а системот е заробен.

Битолскиот траг

Фактот дека Камбовски доаѓа од битолското апелациско подрачје – историски едно од најконтроверзните во македонското правосудство – не е ирелевантна биографија. Тоа е контекст кој бара објаснување. Како личност од средина каде што судската корупција  била документиран феномен стана гарант на судската чистота на национално ниво? Кој го направи тој избор и врз основа на кои критериуми?

Судската независност не значи судска неповредливост. Таа не значи дека судиите се над законот, туку дека се еднакви пред него. Меѓутоа, македонската судска каста делува како модерна верзија на средновековно свештенство – недопирливо, самоодредено, и херметички затворено за надворешна проверка.

Жртвите на системот

Зад секоја од тие 700 годишни претставки постои конкретна штета: бизниси уништени поради пристрасни пресуди, семејства разурнати поради манипулирани развод-процеси, невини луѓе осудени или виновни ослободени, правдата продадена на најдобар понудувач. Тоа не се статистички броеви – тоа се разурнати животи.

Кога Камбовски вели дека не може да памети, тој всушност вели: тие не вреди да се паметат. Кога судискиот систем произведува 700 претставки годишно, но само два случаи во седум години резултираат со постапки, тогаш пораката е кристално јасна: систем на импунитет е дизајниран да функционира токму така.

Јавниот повик и одговорноста

Иницијативата на “Охридскај” редакција – да му се достави конкретна пресуда на Камбовски за анализа и објаснување – не е медиумски трик. Тоа е легитимен барање за транспарентност. Ако судскиот врв не може да објасни логиката на судските одлуки во конкретни случаи, тогаш неговата улога како гарант на квалитетот е фиктивна.

Правосудството во Северна Македонија не страда од недостаток на закони. Тоа страда од недостаток на совест. Законите постојат, процедурите се пропишани, но нивната примена е селективна до степен на бесмисленост. Ова не е правен проблем – ова е проблем на политичка волја и институционален интегритет.

 Реформа или рециклажа?

Секоја дискусија за судска реформа во Македонија што не започнува со радикална промена на механизмите за одговорност е пропаганда, не политика. Систем кој генерира стотици сигнали за дисфункција, но произведува минимални санкции, е систем дизајниран да ја штити елитата, не да служи на граѓаните.

Камбовски може да не се сеќава на деталите на поединечни претставки. Но граѓаните на Македонија многу добро се сеќаваат на секој пат кога правдата беше недостапна, продадена или манипулирана. И тој колективен сеќавање е историска пресуда за систем кој избрал да заборави.

Прашањето не е дали Камбовски се сеќава. Прашањето е дали државата конечно ќе почне да се грижи.

Сашо Денесовски