Дали падот на Орбан на унгарските избори ќе го поттресе авторитарниот модел во Србија и Македонија? Анализа на регионалните импликации

Дали падот на Виктор Орбан на унгарските избори следната недела може да ја поттресе авторитарната оска на Балканот , вклучувајќи ги режимите во Србија и Северна Македонија? Анализираме што значат овие избори за регионот.

Унгарците излегуваат на гласачки места следната недела на она што Политико го опишува како најважните избори во ЕУ во последните пет години, а Дојче Веле , како референдум за тоа дали земјата ќе се сврти кон целосен авторитаризам и Русија, или ќе се врати кон либералната демократија и ЕУ.

Виктор Орбан, премиерот кој ја направи Унгарија референтен модел на нелиберална демократија, по 16 години на власт се соочува со закана каква не почувствувал откако се врати на власт во 2010  и тоа не од класичната опозиција, туку од поранешниот член на сопствениот систем, Петер Маѓар.

- Advertisement -

 Анкети — Маѓар води, но поделбата е длабока

Според две независни анкети, неговата партија Тиса е поддржана од 56% од гласачите, додека Фидес стои на 37%. Сепак, анкетите се длабоко поделени , токму онолку колку и самата земја.

Политичкиот аналитичар Габор Торок предупреди уште во јануари дека разликите меѓу провладините и независните институти се „необјасниви со кој било метод на истражување”. Провладиниот институт „Незопонт” предвидува задржување на мнозинството за Фидес со 66 од 106 изборни единици, додека независниот „Медијан” на опозицијата ѝ дава водство од 20 процентни поени.

 Тактиките на Маѓар , зошто функционираат

Маѓар привлече гласачи разочарани од економска стагнација, корупција и криза на трошоците за живот. Неговата база ги обединува поранешните гласачи на опозицијата и поранешните поддржувачи на Фидес. Намерно избегнува јасни ставови по чувствителни прашања , миграција, ЛГБТК+ права , задржувајќи широка коалиција.

Економијата е во негова корист: Унгарија забележа пад од 0,8% во 2023, а раст од само 0,5% во 2024/2025 , под просекот на ЕУ, со буџетски дефицит од 5%, далеку над дозволениот праг.

„Нашето место е во Европа , отсекогаш било и отсекогаш ќе биде“, порача Маѓар, претставувајќи ги изборите како референдум за членството на Унгарија во НАТО и ЕУ.

Орбан одговара со испробана реторика: „го зачувувам мирот” и нарекувајќи го Маѓар „марионета на Брисел и Зеленски“. Аналитичарите, меѓутоа, предупредуваат дека оваа нарација губи кредибилитет , гласачите сè повеќе забележуваат дека економскиот напредок им користи на елитите, а не на нив.

 Клучното прашање , дали Балканот ќе го почувствува ефектот?

Тука доаѓаме до суштинското прашање: дали евентуалниот пад на Орбан претставува пат кон промена на владите во Србија, Северна Македонија и слични балкански држави?

Одговорот е комплексен. Орбан не е само политичар , тој е идеолошки модел и политички покровител за серија регионални лидери кои ја применуваа неговата формула: контрола врз медиумите, слабеење на институциите, про-руска ориентација и националистичка реторика наспроти ЕУ-интеграциите.

Неговото евентуално отстранување би испратило јасен сигнал: нелибералниот модел не е незаменлив, па дури ни во сопствената матична земја. За опозициите во Белград или Скопје, тоа е психолошки и стратешки ресурс , доказ дека промената е можна и кога системот изгледа нераздвижно утврден.

Сепак, контекстите се различни. Србија и Македонија немаат исти институционални услови, изборни механизми ни степен на медиумска слобода. Промената во Будимпешта не ја прави промената во Белград автоматска , но ја прави веројатна во поголема мера.

 Заклучок — Унгарија како огледало на регионот

Унгарските избори се далеку повеќе од внатрешна унгарска работа. Тие се тест на издржливоста на нелибералниот модел во срцето на ЕУ. Ако Орбан падне, балканските автократии ќе загубат не само сојузник , ќе загубат доказ дека системот функционира.

Тоа не значи автоматски домино ефект. Значи, сепак, дека тој ефект за прв пат станува реален.

Сашо ДЕНЕСОВСКИ