Јосип Броз Тито почина пред 46 години , тој беше водач на СФРЈ 35 години

Пред 46 години почина неоспорниот лидер на социјалистичка Југославија – Јосип Броз Тито. Тој беше на чело на СФРЈ 35 години.

Јосип Броз Тито почина во Љубљана, во пресрет на неговиот 88-ми роденден, и дури тогаш многумина ја сметаа неговата смрт за почеток на крајот на југословенската држава.

Во јануари, Тито беше примен во болница поради проблеми со циркулацијата, а пред смртта му беше ампутирана ногата, на што тој не сакаше да се согласи сè додека беше свесен. Веќе од средината на февруари, тој беше во вештачка кома.

Веста за смртта на Тито им ја соопшти на Југословените водителот на Телевизија Белград, Миодраг Здравковиќ.

„Другарот Тито почина. Ова вечерва го соопшти Централниот комитет на Сојузот на комунистите на Југославија и Претседателството на Социјалистичка Федеративна Република Југославија до работничката класа, работните луѓе и граѓаните, народите и националностите на Социјалистичка Федеративна Република Југославија“, гласеше веста што одекна низ целиот свет.

Денес, 46 години подоцна, многумина го паметат неговото владеење како период на мир, релативна стабилност и постепен напредок за мнозинството.

Најголемиот погреб на 20 век
Ковчегот со останките на Тито пристигна следниот ден со „Синиот воз“ од Љубљана, преку Загреб, до Белград.

Три дена подоцна, на погребот дојдоа 700.000 луѓе. Присутни беа 209 државни делегации од 128 земји од светот. Тоа беше најпосетениот погреб на државник во 20 век.

31 претседател, 22 премиери, четири кралеви, шест принцови и 11 претседатели на национални парламенти му оддадоа последна почит на основачот на Движењето на неврзаните. Од светот поделен од Студената војна, државници од двата табора пристигнаа во Белград.

На погребот присуствуваа потпретседателот на САД, Валтер Мондејл, Индира Ганди, Хосни Мубарак, Садам Хусеин, Николај Чаушеску и шведскиот крал Карл XVI Густав.

Маргарет Тачер и членовите на кралското семејство, Леонид Брежњев, Хелмут Шмит, Јасер Арафат, Моамер ел Гадафи, Роберт Мугабе и многу други му оддадоа почит на Тито.

Колку бил важен собирот, покажува и фактот дека Џими Картер, кој отсуствувал поради болест, ја испратил и својата мајка на погребот на Тито, покрај државната делегација.

Тито бил погребан во Куќата на цвеќето во Дедиње на 8 мај 1980 година. На тој ден, Југославија станала центар на светот. Неговата сопруга Јованка почива покрај Броз од 2013 година.

Животот на првиот човек на движењето на отпорот
Се смета дека движењето на отпорот предводено од Јосип Броз Тито било најсилно на почвата на Европа западно од Советскиот Сојуз и оттука тој излегол од Втората светска војна како славен воен командант.

Јосип Броз е роден во Кумровац, во Загорје, недалеку од границата со Штаерска, веројатно на 7 мај 1892 година. Неговиот татко бил Хрват, а неговата мајка Словенка.

По нередното основно образование во родниот град, го научил занаетот во Сисак. Наводно, кратко по пристигнувањето во Загреб во 1910 година, станал активен во работничкото движење, кога станал член на локалната Социјалдемократска партија на Хрватска и Славонија.

Во подоцнежните години работел во Камник, Крањска, Ченково, Чешка, во близина на Минхен во Баварија, во Ново Место во Виена, но не останал долго никаде.

Тој заминал на воена служба во 1913 година, каде што се истакнал и со стекнување на чин подофицер и како второпласиран на натпревар во мечување во австриската армија. Победникот бил еден од надвојводите од Хабсбуршката династија.

Откако Виена ја започнала Првата светска војна со напад врз Србија, таа се нашла на фронтот. На почетокот се борел на српскиот фронт. Во неговите подоцнежни официјални биографии, оваа информација била игнорирана, единственото нешто што било истакнато било дека бил затворен во Петроварадин поради недисциплина. Потоа бил испратен на рускиот фронт, во Галиција.

Во мај 1915 година, откако бил ранет, Русите го заробиле. Остатокот од Првата светска војна го поминал во Русија, каде што одбил да се приклучи на југословенската доброволна формација.

Шпекулации за учество во Октомвриската револуција
Подоцнежните биографии наведуваат дека тој бил учесник во Октомвриската револуција, што не е вистина.

За време на престојот во Западен Сибир, тој се оженил со малолетната ќерка на човекот на чија фарма работел.

Во есента 1920 година, тој отишол со својата сопруга во новоформираното Кралство на Србите, Хрватите и Словенците.

До 1925 година, живеел во Велико Тројство, недалеку од Бјеловар, каде што работел во воденица. Таму му се родиле четири деца, од кои преживеал само Жарко.

Потоа живеел во Загреб, Краљевица, Белград, Смедеревска Паланка, пред да се врати во Загреб во 1927 година. Официјално бил индустриски работник, но всушност повеќе посветен на синдикалната и партиската работа.

Бил уапсен во 1927 и 1928 година, откако бил осуден на пет години затвор, а од затвор бил ослободен во март 1934 година. После тоа, станал член на Политбирото на КПЈ и професионален комунистички функционер.

Според сведоштвото на Васа Казимировиќ, подоцна историчар, кој во тоа време бил член на Скоја и како партиски курир префрлал пари за високи партиски функционери, Коминтрената во тоа време им плаќала плата на банкарските директори во Кралството Југославија.

Во текот на втората половина на 1930-тите, тој успеал да отстрани неколку истакнати функционери од водечките позиции во партијата, почнувајќи од претходниот лидер на КПЈ, Милан Горкиќ (Чижински), односно конкуренти како Лабуд Кусовац или Петко Милетиќ.

Од крајот на 1937 година, тој се претставувал како генерален секретар на Централниот комитет на КПЈ. За време на Граѓанската војна во Шпанија, според одредени, непотврдени наводи, тој ја одлучувал судбината на одредени истакнати партиски функционери.

Успеал да го преживее периодот на Големите чистки во Советскиот Сојуз, иако таму останал во текот на значителен дел од 1938 и 1939 година, додека повеќето од застапниците на КПЈ биле ликвидирани, или во најдобар случај завршиле во логорскиот систем на ГУЛАГ.

Формално на чело на КПЈ
Во октомври 1940 година, Јосип Броз формално станал на чело на КПЈ.

Откако Југославија била окупирана во април 1941 година, тој го напуштил Загреб за Белград, каде, по наредбата од Москва, која следела по нападот врз Советскиот Сојуз, започнал да го организира востанието во Србија.

Како врховен командант на НОПОЈ, тој го предводел отпорот во окупирана Југославија, кој бил крунисан со голема победа.

Постепено, кон крајот на 1943 година, тој успеа да се наметне како главна сила на отпорот во Југославија и во очите на официјален Лондон.

Тито на чело на Југославија
Како неоспорен лидер на социјалистичка Југославија, тој ја водеше земјата од нејзиното ослободување во 1944/1945 година, па сè до неговата смрт во мај 1980 година.

Формално, од 1943 до 1963 година, тој беше премиер на Југославија, а потоа и претседател на државата. Во исто време, КПЈ, односно од ноември 1952 година, Сојузот на комунисти на Југославија, цело време го водеше.

Тито ја имаше титулата маршал од Второто заседание на АВНОЈ, на крајот на ноември 1943 година.

На почетокот беше најверен сојузник на Москва, но Сталин одлучи да се ослободи од него, што беше откриено на крајот на јуни 1948 година. Со резолуцијата на Информбирото, постепено се потпира на Западот.

Во Вашингтон, потоа беше одлучено да му се испрати помош, со цел да се сруши монолитната природа на Комунистичката интернационала.

Потоа уживал значителна воена, финансиска и друга помош од Соединетите Американски Држави.

Водач на Третиот свет
Во условите на Студената војна и паралелниот процес на деколонизација, тој успеал постепено, кон крајот на 1950-тите и почетокот на 1960-тите, да се етаблира како еден од лидерите на таканаречениот Трет свет, т.е. Движењето на неврзаните, чиј основач бил тој, заедно со Неру и Насер.

Во внатрешната политика, во тоа време беше осмислен специфичен југословенски пат, наречен социјалистичко самоуправување, кое исто така подразбираше воведување на пазарни механизми, заедно со општествена сопственост, што беше успешно.

Паралелно, покрај формалното федерално уредување, децентрализацијата се зголемуваше со текот на времето, така што од Уставот од 1963 година, а целосно со Уставот од 1974 година, целата реална моќ беше пренесена на ниво на федерални единици, односно републикански партии.

Одбранбената, надворешната и фискалната политика останаа вообичаени, а не целосно, при што таканаречениот клуч беше имплементиран насекаде, со цел таканаречена еднаква застапеност со задолжителен консензус на претставниците на сите републики и покраини.

Тоа беше, како што се покажа, нефункционална, деструктивна организација што го направи опстанокот на Југославија невозможен.