Британски портал го фали Вучиќ: Го прикажуваат како пудлица на Путин, но реалноста е поинаква

Има нешто малку застрашувачко во способноста на Александар Вучиќ да ја предвиди иднината. Кога се сретнав со српскиот претседател во неговата канцеларија на почетокот на февруари, тој предвиде дека нападот врз Иран, доколку се случи, ќе се случи пред крајот на месецот, во раните утрински часови во сабота, пишува Телеграф.

Неколку недели подоцна, настаните се одвиваат во голема мера како што тој предвиде. „Прочитаноста“ на Вучиќ е помалку прашање на мистика, а повеќе метод, пишува Капил Комиреди од британскиот Телеграф. Како страствен шахист, тој ја проучува политиката трпеливо и речиси опсесивно, постојано барајќи шеми. Тој поседува, како што забележува еден балкански политичар од неговото соседство со допир на завист, „неверојатна способност да обработува информации и да забележува трендови“ пред да се појават, објавува Danas.rs.

Како што протестите се ширеа – и ескалираа во насилство – Вучиќ тврди дека владата добила веродостојни разузнавачки информации за странско мешање. И потоа тврдеше дека меѓу демонстрантите имало вистински идеалистички луѓе, но дека нивниот број растел, додека нивните барања биле преземани и засенети од луѓе обучени да ја дестабилизираат државата со предизвикување хаос низ целата земја. Во одреден момент, тврди Вучиќ, бунтот престанал да биде спонтан и почнал да се одржува со пари од странство.

- Advertisement -

„Сè уште најпопуларниот политичар во Србија“

Ако целта била политички да се собори Вучиќ, таа досега не успеала. Повеќе од една година по почетокот на протестите, тој останува најпопуларниот политичар во Србија. Според приватна анкета на Ипсос од јануари што ја добив, доколку тогаш се одржале избори, Вучиќ ќе го освоел лавовскиот дел од гласовите.

Таа отпорност е делумно резултат на една деценија агресивна економска реконструкција. Кога Вучиќ ја презеде функцијата во 2014 година, Србија беше фискално исцрпена земја со невработеност од 21,3 проценти; денес е околу 9 проценти. Во истиот период, БДП значително порасна – од околу 45 милијарди долари на повеќе од 80 милијарди долари во 2024 година – и е на добар пат да надмине 100 милијарди долари оваа деценија.

Растот не е само индустриски, туку и технолошки. Србија стана регионален технолошки центар: ИКТ секторот сега сочинува околу 10 проценти од БДП, а извозот на софтвер се приближува до рекордни 4,5 милијарди долари во 2025 година. Во октомври 2024 година, S&P Global ѝ го додели на Србија првиот кредитен рејтинг со инвестициска оценка – историска пресвртница што сигнализираше стабилност на глобалните пазари.

Гласачите, особено надвор од големите градови, не се рамнодушни кон опипливите придобивки: стотици километри нови автопати и милијарди странски инвестиции што ја трансформираа инфраструктурата и изгледот на земјата. За општество кое сè уште е прогонувано од економска сиромаштија, политичка нестабилност и војна, овие резултати се многу важни.

Конфликтот на Блискиот Исток дополнително ги стави овие достигнувања во преден план. На прес-конференцијата во петок, Вучиќ застана пред панелот и ја увери јавноста. Повикувајќи се на резервите на нафта и гас – доволни да траат со недели во случај на нарушување – тој им рече дека нема причина за паника. „Кога нема криза, се подготвуваме за криза“, рече тој.

Забележувањето дека демонстрантите не се хомогени либерални демократи, туку идеолошки разновидни, не е за да се минимизираат неправдите што предизвикаа поделба. Меѓу демонстрантите во Белград има екстремни националисти, застапници на Голема Србија и обожаватели на Радован Караџиќ. Споменете го Косово и дури и најпрогресивните активисти ќе користат реторика што го прави Вучиќ да изгледа како умерен во споредба.

Но, зошто ултранационалистите би сакале да го соборат Вучиќ – човек често прикажан од западните медиуми како олицетворение на токму тој вид национализам? Одговорот ги разбива симплистичките слики за него и Србија.

Вучиќ ја започна својата политичка кариера на крајната десница за време на распадот на Југославија. Како министер за информации во владата на Слободан Милошевиќ, тој беше одговорен за некои од најрестриктивните закони за медиуми во Европа. Но, во 2008 година, тој раскина со тоа минато и помогна во основањето на центристичка партија посветена на европскиот пат на Србија.

Дали таа промена беше прагматична или идеолошка, останува отворено прашање.

Кога стана премиер во 2014 година, Европа го пречека како реформатор. Дома, поранешните сојузници го обвинија за предавство, особено откако тој ја нарече Сребреница „монструозен“ злостор. Земјата што ја наследи беше обележана со надворешни влијанија, а Русија беше највлијателниот актер во Белград.

Претседателот, честопати нарекуван „пудлица“ на Путин на Запад, всушност води борба за еманципација на клучните институции на Србија од влијанието на Кремљ. Неговиот предизвик е да го балансира традиционалното фаворизирање кон Русија со стремежот кон европска интеграција.

Иако Србија не воведе санкции против Русија, помалку е познато дека значителен дел од оружјето што го доби Украина потекнува од Србија. Меѓу критичарите на Вучиќ е рускиот идеолог Александрар Дугин. Тешко е да се помири ова со тезата за послушен сојузник на Москва.

Она што всушност ја иритира Европа не е толку неговата наводна проруска ориентација, туку неговата способност да води повеќенасочна политика – меѓу Западот, Русија и Кина – со акцент на националните интереси на Србија.

Србија денес привлекува дури 96 проценти од кинеските инвестиции во регионот на Западен Балкан, а во исто време развива односи со Индија. На пример, за време на неговата посета на Индија, Вучиќ остави силен впечаток кај премиерот Нарендра Моди.

Оваа двојност најдобро се гледа за една недела: од една страна, тој предупредува на безбедносни закани од регионот, а од друга, предлага, заедно со албанскиот премиер Еди Рама, забрзан пристап кон ЕУ.

„Земја во процес“
Во западната перцепција, Србија често се прикажува како земја на национализам и авторитаризам. Но, реалноста е посложена. Медиумите во Србија уживаат одреден степен на слобода, но се исто така длабоко поделени и често служат како политичко оружје.

Историјата на Србија не може да се сведе на едноставни наративи: Србите одиграа клучна улога во партизанскиот отпор кон нацизмот, а во 1941 година се побунија против приклучувањето кон Тројниот пакт со пораката: „Подобро гроб отколку роб“.

Ова не е за идеализирање на Вучиќ или за игнорирање на проблемите на Србија – корупцијата, институционалната слабост и социјалните поделби. Тој е пред сè вешт политички оператор, а не морален модел.

Но, со оглед на предизвиците со кои се соочи и резултатите што ги постигна – стабилност, раст и вработување – Србија под негово водство не е ниту карикатура на злото ниту целосен неуспех.

Тоа е земја во развој – несовршена и поделена, но сепак напредува.

Вучиќ е мајстор за проценка на политичките потези, но останува прашањето дали може да го управува конечниот исход. Тој најави можност за предвремени избори пред крајот на годината, што би можело да биде или потврда за неговата политичка сила – или најголемиот ризик во неговата кариера.

Локалните избори на крајот од месецот ќе бидат клучен тест за расположението на гласачите. Исходот речиси сигурно ќе ги одреди неговите следни потези. По цел живот поминат во оценување на потезите на другите, вистинското прашање останува: дали навистина може да ја контролира судбината на сопствената земја?