УШТЕ НЕЗАПИШАНИ, ВЕЌЕ ОТПИШАНИ: АНАТОМИЈА НА ЕДНО ДВИЖЕЊЕ КОЕ НИКОГАШ НЕ ПРООДЕЛО

Историјата се повторува, но овојпат како фарса

Македонската политичка сцена одамна ја изгуби способноста да изненадува. Но и покрај тоа, секогаш кога изгледа дека е досегнато дното на политичкото инженерство, некој донесе лопата и копа подлабоко. Токму тоа се случи со обидот за формирање на ново политичко движење во рамките или покрај Социјалдемократскиот сојуз на Република Северна Македонија, во кое своите амбиции ги вложија четири имиња кои политичката јавност ги познава по сосема различни биографии, но со заедничка нишка — сите се во некоја мера „отпишани” од актуелните политички центри на моќ.

Петре Шилегов, поранешен градоначалник на Скопје. Игор Ивановски — Шема, политичар со долга, но турбулентна историја во СДСМ. Софија Куновска, фигура со амбиции кои надминуваат нејзиното актуелно политичко тежиште. И Андреј Петров, кого јавноста сè уште го лоцира некаде помеѓу технократијата и партиската лојалност. Четворица луѓе кои на прв поглед немаат доволно заеднички именител за да формираат политичка сила , освен еден: сите се чувствуваат маргинализирани, прескокнати и исклучени од архитектурата на моќта во денешниот СДСМ под Венко Филипче.

Синдромот на „ЗНАМ” и неговото наследство

За да се разбере новиот обид, мора да се разбере претходникот , движењето ЗНАМ. Тоа движење, идеолошки конципирано и политички режирано главно под влијание на Бранко Црвенковски, беше замислено како „освежување” на левичарскиот простор. Во своето јадро, ЗНАМ требаше да биде мотор за реструктуирање на левицата, наводно ослободена од партиска бирократија и хиерархиски шаблони.

- Advertisement -

Меѓутоа, она што ЗНАМ го покажа во пракса е поучна лекција. Движењето не успеа да создаде автентична политичка вредност. Наместо тоа, стана инструмент за персонални сметки, фракциски борби и , на крај , за задоволување на амбициите на неколку поединци кои го видоа како скалило, а не како проект. Максим Димитриевски, Игор Филков и Горан Минчев , тројцата кои во еден момент го претставуваа оперативното лице на ЗНАМ , наеднаш го оставија Црвенковски на страна. Откачувањето беше брзо, нечувано и без јавно образложение.

Ова е клучниот момент за разбирање на денешната динамика. Бранко Црвенковски не е политичар кој лесно прифаќа маргинализација. Откачен од ЗНАМ, тој не се повлече , туку почна да бара ново игралиште.

Бранко Црвенковски , диригентот без оркестар

Феноменот Бранко Црвенковски во македонската политика е навистина посебна категорија. Тој е политичар кој никогаш формално не исчезнал, но исто така никогаш не успеал да се врати во центарот на политичката позорница по своите подоцнежни мандати. Неговиот политички легат е комплексен , од архитект на македонскиот суверенитет во 90-тите, до фигура која денес повеќе делува по принципот на политички посредник отколку на визионерски лидер.

Зошто повторно е во игра? Одговорот е мултидимензионален.

Прво, Црвенковски чувствува дека СДСМ под Филипче нема јасна идеолошка патека. Партијата денес функционира повеќе како административен апарат без силна програмска база , вакуум кој, за некој со егото и искуството на Црвенковски, „бара пополнување.”

Второ, Црвенковски е во специфична позиција: не е доволно моќен за да го промени СДСМ однатре, но е доволно инфлуентен за да финансира, советува и насочува политички проекти однадвор. Позиција на „сив кардинал” , без одговорност, но со влијание.

Трето, и ова е можеби најважното: постои силна индиција дека Црвенковски го гледа „новото движење” не само како проект за обнова на левицата, туку и како инструмент за дестабилизација на Филипче. Политичката логика е следна , ако СДСМ е поделен, ако дел од неговата база се одлева кон ново движење, Филипче станува слаб, а просторот за евентуален comeback се отвора.

Шилегов, Ивановски, Куновска, Петров — политика на реваншизам?

Петре Шилегов ја напушти функцијата градоначалник со мешан биланс. Скопје за време на неговиот мандат беше сцена на амбициозни урбани проекти, но и на сериозни контроверзии. Шилегов е амбициозен политичар кој никогаш не крил дека гледа кон повисоки функции , но СДСМ под Филипче не му ги понудило тие функции. Резултатот: разочарување кое лесно се претвора во политичка фрустрација.

Игор Ивановски — Шема е ветеран на македонската политика со богато искуство во дипломатијата и државниот апарат. Но Ивановски долго е во „чекална” , неговото политичко знаење и мрежа не се адекватно вреднувани во тековниот СДСМ. Тоа создава плодна почва за поврзување со слични фрустрирани профили.

Софија Куновска претставува помлад, но исто така амбициозен сегмент од левичарскиот кадар. Нејзиното учество во ова движење сугерира дека и помладата генерација во СДСМ ја губи стрпливоста со Филипченото раководство.

Андреј Петров е понепознат за широката јавност, но неговото присуство ја комплетира сликата на движење кое нема јасен идеолошки профил, туку е конструирано врз бази на заеднички неисполнети амбиции.

Заедничкиот именител на сите четворица е очигледен , ниту еден не е „официјален СДСМ” во Филипчевата читачка. Сите четворица имаат основа да се чувствуваат „уште незапишани” во новата хиерархија и „веќе отпишани” во актуелната.

Кавгата за лидерство , проблем пред раѓање

Еден од најиндикативните елементи на оваа политичка приказна е фактот дека борбата за лидерска позиција во новото движење избувнала уште пред движењето да биде формално конституирано. Ова не е случајност , ова е симптом.

Секое политичко движење кое се формира не врз идеолошка, програмска или вредносна основа, туку врз персонална фрустрација и реваншизам, носи во своето ДНК клица на пропаст. Кога луѓе се собираат не поради она во што веруваат, туку поради она против што се борат, моментот кога тоа „против” ќе се реши или ќе изгуби актуелност — движењето останува без вистинска причина за постоење.

Шилегов, со своето поголемо јавно препознавање и „стаж” во извршната власт, природно гравитира кон лидерска позиција. Но Ивановски , кој не е без сопствено политичко его , не е подготвен да биде само декорација. Оваа тензија, пред движењето да организира и прв настан, е длабоко разоткривачка.

ВМРО-ДПМНЕ , скриената рака во игра?

Овде анализата доаѓа до најсензитивниот, но и најважниот аспект. Постои сериозна политичка логика зад тезата дека дестабилизацијата на СДСМ е директна корист за ВМРО-ДПМНЕ.

ВМРО-ДПМНЕ на Мицкоски денес е доминантна политичка сила. Нивниот главен интерес е да останат доминантни — а тоа подразбира СДСМ да биде слаб, поделен и без кредибилен лидер кој може да ги мобилизира прогресивните гласачи. Поделбата на СДСМ преку создавање на ново движење е сон за секоја десничарска влада.

Дали ВМРО-ДПМНЕ активно е вмешана во создавањето на ова движење? Тешко е тоа да се докаже директно. Но политичката корист е јасна и недвосмислена. Секоја енергија, ресурс и кадар кој се одлева од СДСМ кон ново движење, автоматски ги зајакнува позициите на власта.

Дополнителен елемент е улогата на Црвенковски во оваа равенка. Иако јавно никогаш не би признал дека работи во корист на ВМРО-ДПМНЕ, неговите акции објективно ги служат нивните интереси. Ова не мора да значи директна координација , може да биде и паралелизам на интереси кој ги прави „де факто сојузници” без формален договор.

Венко Филипче , мета на сите стрели

Венко Филипче се наоѓа во навистина незавидна позиција. Тој раководи со партија која е во опозиција, со намален изборен легитимитет, со фракциски тензии однатре и со надворешни притисоци кои се засилуваат.

Неговото раководство со СДСМ е сè уште под знак прашање. Партијата не покажа значителен опоравок во јавното мислење. Опозициската улога бара поинаков стил на политика , поагресивен, поартикулиран, поинспиративен. Дали Филипче ги поседува тие квалитети е прашање на кое времето допрва ќе одговори.

Она што е сигурно е дека Филипче не може да си дозволи поделба. Секоја фракција која излезе надвор директно го слабее. А ако таа фракција има потенцијално надворешно финансирање и поддршка, штетата е уште поголема.

Заклучок: политика без политика

Она што го набљудуваме е всушност политика без политика , движење без програма, лидери без визија, проект без јасна цел освен уривање на постоечкото. Тоа е токму она во што македонската политичка сцена „се специјализира” во последниве децении.

„Уште незапишани, веќе отпишани” , оваа синтагма не е само опис на биографиите на четворицата протагонисти. Таа е метафора за македонската политичка култура воопшто. Движење кое почнува со кавга за лидерство пред да биде формирано, кое функционира под „диригентска палка” на некој кој веќе еднаш бил откачен, и кое објективно служи на интересите на политичка опција која тие номинално ја спротивставуваат , такво движење нема иднина.

Единствените губитници во оваа приказна, како секогаш во македонската политика, се граѓаните. Кои заслужуваат вистинска политичка алтернатива, автентична опозиција и лидери мотивирани од јавниот интерес — а не од персонални сметки и незадоволени амбиции.

Сашо Денесовски