ПРИВАТНО ЗДРУЖЕНИЕ СЕ ПРИСВОЈУВА СО ИДЕНТИТЕТОТ НА ДРЖАВНА УСТАНОВА: СЛУЧАЈОТ “ЈУНП ГАЛИЧИЦА”

Како граѓанска организација незаконски го користи името на национален парк во државна сопственост

Охрид – Здружението регистрирано како “Здружение на љубители и поддржувачи на ЈУНП ГАЛИЧИЦА с.Велгошти Охрид” директно го присвојува идентитетот на Јавна установа национален парк Галичица – државна установа во сопственост на Република Северна Македонија, што претставува сериозно кршење на Законот за здруженија и фондации.

Суштината на злоупотребата

Јавна установа национален парк (ЈУНП) Галичица е државна институција основана со закон и финансирана од Буџетот на Република Северна Македонија. Националниот парк е јавно добро во државна сопственост, кое се управува во име на граѓаните и под надзор на Министерството за животна средина и просторно планирање.

Приватното здружение, регистрирано на 4.3.2024 година, со овластено лице Ѓуро Јовчески (претседател), незаконски го користи целосниот назив и идентитет на оваа државна установа во своето име, создавајќи:

1. Привид на официјалност – граѓаните и донаторите можат да помислат дека станува збор за официјална државна структура
2. Узурпација на јавен идентитет – приватно здружение се претставува со името на државна установа
3. Можност за финансиска злоупотреба – прибирање донации под имиџот на националниот парк

Што вели законот

Член 48 став (1) од Законот за здруженија и фондации експлицитно наведува:

“Зборот ‘Македонија’ и зборовите изведени од него како и неговите кратенки, знамето и грбот можат да се содржани во фирмата само со дозвола на Министерството за правда.”

Член 9 став (1) дополнително појаснува:

“Зборот ‘Македонија’ и зборовите изведени од него како и неговите кратенки, може да се содржани во името на организацијата само со одобрение на Министерството за правда.”

Иако законот специфично го спомнува зборот “Македонија”, правниот принцип е јасен: граѓанските здруженија не можат да се присвојуваат со имиња на државни институции, јавни установи и имиња кои создаваат конфузија со државни органи.

Национален парк = државна сопственост

Националниот парк Галичица е:

• Заштитено подрачје под државен суверенитет
• Јавна установа основана со посебен закон
• Државна сопственост која не може да биде предмет на приватно присвојување
• Меѓународно признаена заштитена област (IUCN категорија II)

Користењето на називот “ЈУНП ГАЛИЧИЦА” од страна на приватно здружение е еквивалентно на тоа како да се регистрира здружение под името “Влада на Република Северна Македонија” или “Министерство за животна средина”.

Конкретни прекршоци

1. Присвојување на државен идентитет Здружението го користи целосниот акроним “ЈУНП” (Јавна установа национален парк) кој е резервиран искључиво за државни институции.

2. Отсуство на одобрение Не постои доказ за:

• Одобрение од Министерството за правда
• Согласност од ЈУНП Галичица (државната установа)
• Одобрение од Министерството за животна средина
• Согласност од Општина Охрид за користење на локалното име

3. Можна измама на јавноста Називот создава легитимен ризик од конфузија – граѓаните можат да веруваат дека донираат или соработуваат со државната установа, а всушност работат со приватно здружение.

Зошто Централниот регистар го дозволи ова?

Регистрацијата на ова здружение (4.3.2024) укажува на:

• Пропуст во административната проверка – службениците не ја препознале злоупотребата
• Недостаток на меѓуинституционална комуникација – Регистарот не проверил кај ЈУНП Галичица или Министерството
• Потреба од ex officio интервенција – надлежните органи треба сами да постапат

Што треба да се направи

1. Итна интервенција на Централниот регистар Регистарот треба да изврши службена ревизија и да побара:

• Промена на назив на здружението
• Доказ за одобрение (доколку постои)
• Административна санкција за поднесување невистинити податоци

2. Реакција на ЈУНП Галичица Државната установа има обврска да:

• Поднесе приговор до Централниот регистар
• Побара заштита на својот идентитет и углед
• Евентуално, да поднесе кривична пријава за присвојување на туѓ идентитет

3. Надзор на Министерството за правда Како надлежен орган за здруженија, Министерството треба:

• Да изврши инспекциски надзор
• Да нареди усогласување со законот
• Да примени санкции предвидени со закон

4. Јавна транспарентност Граѓаните и донаторите имаат право да знаат дека ова здружение не е дел од и не е овластено од ЈУНП Галичица.

Правни последици за здружението

Според Член 9 став (4) и релевантните одредби:

• Задолжителна промена на назив
• Можни административни санкции
• Потенцијално бришење од регистар при непостапување
• Можна кривична одговорност за измама, доколку има финансиски злоупотреби

Пошироки импликации

Овој случај не е изолиран. Тој укажува на:

• Слабости во регистарската контрола
• Можност за злоупотреба на имиња на други јавни установи
• Потреба од јасни критериуми за заштита на државни идентитети
• Ризик од ерозија на довербата кон вистинските државни институции

Заклучок

Здружението “ЈУНП ГАЛИЧИЦА” незаконски се присвојува со идентитетот на државна установа во сопственост на Република Северна Македонија. Ова не е само формална грешка, туку системски проблем кој бара итна интервенција на сите надлежни институции – Централен регистар, Министерство за правда, ЈУНП Галичица и Општина Охрид.

Владеењето на правото бара дека јавните добра и државните институции не можат да бидат предмет на приватно присвојување, ниту преку регистрација на имиња, ниту преку создавање конфузија кај јавноста.

Прашањето е јасно: Ако приватно здружение може да се нарече “ЈУНП Галичица”, дали утре може некој да регистрира “Македонска армија” или “Народна банка – здружение на пријатели”?

Одговорот мора да биде категорично НЕ. И тој одговор мора да дојде од надлежните институции – сега.

Сашо Денесовски