МИЦКОВСКИ: „ДИЗЕЛОТ НЕМА ДА ПОСКАПИ НИ ЗА ДЕНАР” — ФИЛИПЧЕ: „ЗАДОЦНЕТО, НЕДОВОЛНО И ПОПУЛИЗАМ”

Владата донесе итни мерки за горива, опозицијата бара поагресивни решенија. Анализа на она што се случи и што следува

Скопје, 22 март 2026 | ohridsky.com

Во услови на глобална енергетска турбуленција предизвикана од ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток, Владата на Република Северна Македонија на вонредна седница денеска донесе пакет итни мерки за заштита на стандардот на граѓаните. Премиерот Христијан Мицковски на прес-конференцијата во Медија центарот на Владата соопшти дека комбинацијата од намалување на данокот на додадена вредност за горивата и претходно договорените пазарни интервенции со нафтените компании го неутрализира очекуваното драстично поскапување.

Наспроти тоа, претседателот на СДСМ Венко Филипче ги окарактеризира мерките на Владата како задоцнети, недоволни и попримени со доза на чист популизам, без стратегија и без системско знаење за справување со енергетска криза.

---

ШТО СООПШТИ МИЦКОВСКИ: УДАРНА МЕРКА, НУЛА ДЕНАРИ ДОПОЛНИТЕЛНО ПОСКАПУВАЊЕ

Премиерот Христијан Мицковски денеска на прес-конференција соопшти дека Владата презема итни и одлучни мерки за заштита на стандардот на граѓаните, соочена со вртоглавиот раст на цените на нафтените деривати на светските берзи предизвикан од конфликтот на Блискиот Исток. Главната одлука од владината седница е намалување на данокот на додадена вредност за горивата, со која интервенција Владата директно го амортизира најавеното драстично поскапување од страна на Регулаторната комисија за енергетика.

Со комбинираните мерки, намалувањето на ДДВ и договорите со нафтените компании, Владата успева да го претвори најавеното поскапување од 10,5 денари за дизелот во нула денари дополнителен трошок за граѓаните.

Мерките кои Владата ги усвои на денешната вонредна седница вклучуваат намалување на ДДВ за горивата во скалеста форма, со план кој предвидува првично кратење на даночната стапка од 18% на 10%, со можност за дополнително намалување до 5% доколку цените продолжат да растат.

Иако на бензинските станици во земјава веќе има убедливо најевтини горива во споредба со регионот, се очекуваше во понеделник да има дополнителен раст на цените на дизелот и на бензините, поради што Владата закажа итна седница за да го спречи тој ценовен удар.

Мицковски потенцираше дека, согласно со договорот со компанијата ОКТА, од 18 март годинава на бензинските пумпи на ОКТА, Пуцко Петрол, Макпетрол и Лукоил веќе се точи гориво поевтино за два денара од максималната цена која ја определува Регулаторната комисија за енергетика за нафтените деривати.

---

 ЗОШТО ДОЈДЕ ДО КРИЗАТА

Со последните две корекции на цената на горивата во земјава, цената на дизелот се зголеми за 21 денар, а на бензините за 12 денари по литар. Причина за поскапувањата на горивата кај нас и глобално се случувањата на Блискиот Исток.

Цените на светските нафтени берзи растат поради војната во Иран, а тоа дополнително се одразува на домашната цена на горивата. Во услови кога инфлацијата се заканува да достигне 10% доколку енергенсите поскапат за дополнителни 40%, Меѓународната агенција за енергетика алармира за потреба од итна промена на потрошувачките навики.

---

ФИЛИПЧЕ И СДСМ: ПОПУЛИЗАМ, ЗАДОЦНУВАЊЕ И НЕДОВОЛНИ МЕРКИ

Претседателот на СДСМ Венко Филипче не ги прифаќа мерките на Мицковски како доволен одговор на кризата. Уште на 9 март, две недели пред владината реакција, Филипче ја обвини власта за пасивност. Тој истакна дека власта не презема ништо во однос на кризата која се случува веќе повеќе денови на Блискиот Исток, и нагласи дека во континуитет еден месец расте цената на светските берзи на нафтата и таа е порасната за 60 проценти, додавајќи дека досега требаше да има вонредна седница на Владата за да се спреми системот за вакви ценовни шокови.

СДСМ имаше свој конкретен пакет предлози. Претседателот Филипче предложи намалување на стапката на ДДВ од 18 отсто на 5 проценти при промет на сите енергенси, дизел, безоловен бензин, гасно масло, течен нафтен газ и метан, намалување на акцизата за 4 денари и сведување на нула проценти ДДВ на основните прехранбени производи, за да се амортизира евентуален скок на цените на храната.

Пратеникот на СДСМ Фатмир Битиќи беше уште поостар во оценката. Тој нагласи дека намалувањето на ДДВ за горивата од 18 на 10 проценти не е доволно и дека граѓаните нема да ги почувствуваат ефектите, потенцирајќи дека оваа мерка не само што не е доволна туку е и задоцнета, и дека секогаш кога се носат мерки важно е тие мерки да ги почувствуваат граѓаните, да влијаат врз ублажување на ценовните шокови и да имаат реален ефект, а не мерки да се носат колку да се каже дека се донеле.

Битиќи посочи дека сите земји во регионот веќе оддамна имаат донесено мерки: во Црна Гора акцизата е намалена за 50%, во Албанија акцизата е преполовена, а во Босна и Херцеговина и Хрватска има замрзнати цени на горивата.

СДСМ настојува Владата итно да ги прифати мерките на опозицијата: намалување на ДДВ за горивата од 18% на 5%, намалување на акцизата за 4 денари по литар, укинување на ДДВ за основните прехранбени производи и преполовување на цените на патарините, тврдејќи дека овие мерки ќе значат долгорочно и сеопфатно решение.

---

АНАЛИТИЧКИ ПОГЛЕД: КОЈ ИМА ПРАВО И ШТО СЛЕДУВА?

Позитивното во реакцијата на Владата

Мора да се признае дека брзото свикување на вонредна седница и конкретното намалување на ДДВ се мерки кои имаат непосреден ефект. Доколку, како што Мицковски тврди, дизелот не поскапи ни за денар, тоа е конкретен и мерлив резултат за граѓанинот кој утре ќе ја полни резервоарот. Договорот со ОКТА за намалување на набавните цени за два денара е дополнителен буфер. Истовремено, поентата дека Македонија сè уште има меѓу најниски цени на горива во регионот е објективен факт кој не треба да се потценува.

Оправданата критика на СДСМ

Сепак, критиката на Филипче и Битиќи не е без основа. Фактот дека нафтените берзи растат скоро месец и половина, а Владата реагира дури кога поскапувањето е веќе пред врата, говори за реактивен наместо превентивен пристап. Намалувањето на ДДВ само за горивата, без паралелни мерки за храната и без намалување на акцизите, е половична мерка. Регионот одамна реагираше: Србија намали акцизи за 40%, Словенија отвори стратешки резерви, Хрватска замрзна цени. Доколку Македонија не ги следи тие чекори, наредниот ценовен бран може да ја затекне повторно без подготвен механизам.

Популизам или одговорност?

Вистинскиот тест не е прес-конференцијата, туку она што ќе се случи на бензинските пумпи во понеделник. Доколку граѓаните навистина го почувствуваат замрзнувањето на цените, владиниот потег ќе добие поента. Доколку цените сепак пораснат и покрај најавените мерки, обвинувањата за популизам ќе добијат целосна тежина.

Прашањата кои остануваат отворени

Намалувањето на ДДВ значи помалку приход за буџетот. Во услови на веќе напнат фискален простор, Владата досега не соопштила каде ќе ги компензира тие загубени приходи. Нема ли ова да создаде притисок врз јавните финансии и да го загрози исполнувањето на другите буџетски обврски? Второ, ОКТА и другите нафтени компании доброволно ги намалија набавните цени. Но каква е гаранцијата дека тоа ќе трае и дека трговците на мало навистина ќе ја пренесат таа предност на крајните потрошувачи? Третото прашање е структурно: Македонија нема сопствена нафта, нема диверзификувани енергетски извори и е целосно зависна од увоз. Без долгорочна енергетска стратегија, секоја меѓународна криза ќе ја затекне во иста ситуација. Ова е прашање за кое ниту Владата ниту опозицијата сè уште немаат кохерентен и убедлив одговор.

---

ШТО СЛЕДУВА: СЦЕНАРИЈА

Сценарио 1 — Стабилизација: Доколку конфликтот на Блискиот Исток не ескалира натаму, нафтените берзи се стабилизираат и мерките на Владата ги задржат цените, Мицковски ќе излезе засилен политички, а обвинувањата за популизам ќе ги изгубат острината. Ова е можниот, но не и гарантиран исход.

Сценарио 2 — Нов ценовен бран: Доколку нафтата продолжи да расте кон 150 долари за барел, ниту намалувањето на ДДВ на 10% нема да биде доволно. Во тој случај ќе бидат потребни поагресивни мерки, поблиску до она што СДСМ го предлага: ДДВ на 5%, намалување на акцизи и нула ДДВ за храната. Политичката иницијатива ќе се свртне кон опозицијата.

Сценарио 3 — Политичка инструментализација: Без оглед на реалните ефекти, и власта и опозицијата ќе ја користат оваа криза за пред-изборно позиционирање. За граѓаните тоа значи дека реалните решенија ќе бидат подредени на изборните аритметики. Ова е, за жал, највероватното сценарио во македонскиот политички контекст.

---

ЗАКЛУЧОК

Вонредната седница на Владата на Мицковски и пакетот мерки за горивата се чекор во вистинска насока, но нецелосен чекор. Владата реагираше, но реагираше задоцнето и со мерка која само делумно ги покрива потребите. Критиката на Филипче за популизам и недостаток на стратегија не е лишена од основа, иако и самата опозиција мора да признае дека влијанието на глобалната енергетска криза е реално и тешко предвидливо.

Граѓаните на Македонија заслужуваат јасни, транспарентни и долгорочни одговори на енергетската зависност на земјата, а не само реактивни интервенции пред секој ценовен шок. Тоа е предизвикот пред кој стои и власта и опозицијата.

Т.Д.