Извештај на Фридом Хаус: „Растечката сенка на автократијата“: Глобалната слобода се намалува веќе 20 години

Глобалната слобода се намалува веќе 20 години, со најголем пад во слободата на медиумите, слободата на изразување и правото на фер судење, соопшти меѓународната организација Фридом Хаус во својот последен извештај, објавен денес.

Годишниот извештај „Растечката сенка на автократијата“ за политичките права и граѓанските слободи за 2025 година вели дека условите се влошиле во 54 земји, додека се подобриле во 35.

„Во текот на годината, комбинација од државни удари, репресија врз мирни демонстранти и консолидација на извршната власт поткопаа широк спектар на фундаментални слободи“, соопшти Фридом Хаус.

- Advertisement -

Во текот на изминатите две децении, имаше падови во речиси сите 25 индикатори што ги следеше организацијата, но најголемите падови беа во слободата на медиумите, слободата на изразување и правото на фер судење.

Глобалните просечни оценки за овие три слободи се намалија за 15 проценти во слободата на медиумите, 17 проценти во слободата на изразување и 15 проценти во правилната постапка во текот на изминатите 20 години.

„Доколку континуираниот притисок врз овие права продолжи во наредните години, тоа ќе значи намалена одговорност од страна на оние на власт, ограничена јавна дебата за важни прашања и политики и помала заштита од неправда и произволни кршења на личните слободи. Потребни се креативни решенија за да се обезбеди дека оваа опасна ерозија може да се запре и да се врати назад“, се вели во соопштението.

Кога станува збор за слободата на медиумите, Фридом Хаус вели дека дури и слободно избраните лидери сè повеќе ги користат достапните алатки против медиумите, од построги регулаторни контроли, до задржување на државни средства и рекламирање во независни критички медиумски куќи, до купување приватни медиумски куќи и наметнување самоцензура.

Пример за земја каде што владата ги користи сите овие алатки е Унгарија, каде што партијата Фидес на премиерот Виктор Орбан спроведе низа мерки за поткопување на слободата на медиумите откако дојде на власт во 2010 година. Како резултат на тоа, Унгарија забележа пад од 28 поени во индексот во последните 20 години, од вкупно 100.

Во однос на слободата на изразување, Фридом Хаус проценува дека авторитарните режими во последните години сè повеќе го казнуваат критичкиот говор, со масовни апсења и гонења со цел „да создадат поширок ефект на заплашување“ кај жителите.

Овие репресивни кампањи, како што се вели, често се совпаѓаат со масовни протести, а безбедносните сили се обидуваат да ја замолчат јавната дискусија и информациите на Интернет за тековните собири и поврзаните државни злоупотреби.

На пример, иранските власти одговорија на антивладините протести кон крајот на минатата година и почетокот на оваа година со исклучување на интернетот, апсење на десетици илјади луѓе, притворање на новинари за известување за демонстрациите и убивање цивили на улиците, со речиси 7.000 потврдени убиства до повеќе од 30.000 проценети.

Правото на обвинетите и притворените лица на фер судење е загрозено бидејќи властите во нелиберални и авторитарни средини користат политизирани кривични обвиненија против мирни дисиденти.

Извештајот укажува на напади врз граѓанските слободи и владеењето на правото во Хонг Конг, кој е сè повеќе под влијание на Кинеската комунистичка партија, каде што спроведувањето на законите за национална безбедност резултираше со бројни произволни апсења, гонења и затворања, како и судења одржани зад затворени врати, принудувајќи многу дисиденти да избегаат во странство.

Фридом Хаус истакнува дека политичките права и граѓанските слободи се под постојан напад низ целиот свет во последните 20 години и дека ако светот сака да го сврти бранот во корист на слободата, приоритетите мора да бидат зајакнување на заштитата на независните медиуми, заштита на правото на лично изразување и почитување на правичното судење.

„Колективното дејствување на демократиите и помошта на оние што се соочуваат со репресија може да игра клучна улога во зајакнувањето на овие фундаментални слободи“, вели Фридом Хаус.

Организацијата истакнува дека во последниве години, демократиите во Европа и САД ги напуштија своите традиционални активности како бранители на слободата во светот.

Минатогодишните намалувања на финансирањето имаа сериозни и широко распространети последици за демократските заедници низ целиот свет, а меѓународните програми во авторитарните земји кои некогаш помагаа во заштитата и јакнењето на бранителите на човекови права, новинарите, активистите и адвокатите сега се ослабени или затворени.

„Целната помош за демократија може да има опипливо влијание. За да се сврти влошувањето на независноста на медиумите, слободата на лично изразување, правичното судење и безбројните други права и слободи кои беа нападнати во овој период на опаѓање, демократските влади мора да соработуваат со филантропските лидери и приватниот сектор за да ја преосмислат својата поддршка за храбрите активисти и обичните луѓе.“

„До граѓаните кои живеат на првите линии на глобалната борба за слобода“, заклучува Фридом Хаус.