“Стојанче, држисе”: Како македонскиот систем за пожари гори без контрола

“Сигурен сум дека ќе го локализираме пожарот кај Блаце, но не и дека ќе го изгасиме!”

Ова изјава на СТОЈАНЧЕ Ангелов не е само политички коментар – тоа е јавно признание за неспособност на македонскиот систем за заштита од пожари. Зад овие зборови се крие горчлива вистина: Дирекцијата за заштита и спасување (ДЗС) на РСМ и оваа година мака мачи со пожари, а решенија се далеку од видик.

---

Хроничниот проблем: Секоја година иста приказна

Циклусот на неподготвеност

Секоја година, кога доаѓа летната сезона, Македонија се соочува со истите проблеми:

• Пожари кои се шират неконтролирано
• Недостаток на соодветна опрема
• Неефикасни интервенции
• Загуба на шуми, куќи и понекогаш животи

Дали се пожарите подметнати, дали се догорче од цигара – нејасно, но едно е сигурно: нема технички капацитет да се справат со пожарите.

---

Проблем број 1: Немање на соодветна техничка опрема

ДЗС – Опремена за мали пожари, неподготвена за катастрофи

Дирекцијата за заштита и спасување располага со техника која е:

• Застарена и неадекватна за големи пожари
• Недоволна по број за покривање на цела територија
• Неприспособена за македонскиот терен
• Лошо одржувана поради недостаток на средства

Националните паркови: Заборавени од системот

Националните паркови исто така немаат противпожарни возила, опрема и слично. Ова е особено проблематично затоа што:

• Националните паркови се најзагрозени од шумски пожари
• Тие содржат највредни еко-системи што не можат да се обноват
• Недостасуваат основни противпожарни патишта и хидранти
• Нема специјализиран кадар за борба против шумски пожари

---

Канадерите: Симбол на неефикасноста

Авиони на земја наместо во воздух

Канадерите на ДЗС се во аут – ова е реченица што ја слушаме секоја година:

Проблеми со авионите:

• Кој неисправен – застарена техника што постојано се квари
• Кој поминал сатови летање и треба на сервис
• Недостаток на резервни делови за брза поправка
• Скапо одржување што го оптоварува буџетот

Најголемиот проблем: Нема пилоти!

Но најбитното е тоа што нема ПИЛОТИ! Ова е срцето на проблемот:

Зошто нема пилоти?

• Недоволни плати за специјализиран кадар
• Недостаток на обука за пилотирање противпожарни авиони
• Заминување на искусни пилоти во странство
• Немање континуирана обука за одржување на лиценците

Резултат: Имаме авиони, но немаме кој да ги управува!

---

Корен на проблемот: Погрешни приоритети

“Државата инвестира во се, само во опрема, техника и кадар не…”

Ова е кључната дијагноза на проблемот. Македонската држава:

Каде инвестира:

• Политички проекти и пропаганда
• Неприоритетни инфраструктурни проекти
• Административни функции и бирократија
• Репрезентативни објекти

Каде НЕ инвестира:

• Специјализирана противпожарна опрема
• Обука на професионален кадар
• Модерна технологија за рано откривање
• Превентивни мерки и подготвеност

---

Последиците: Повеќе од економски загуби

Човечки и еколошки трошоци

Непосредни последици:

• Загуба на животи – најтрагичната цена на неподготвеност
• Уништување на домови и имот на граѓани
• Еколошки катастрофи – згора шуми што се обновуваат децении
• Загадување на воздух што влијае на јавното здравје

Долгорочни последици:

• Ерозија на почвата на изгорените подрачја
• Загуба на биодиверзитет и природни живеалишта
• Намалување на туристичката атрактивност на погодените региони
• Климатски промени поради намалување на шумскиот покров

---

Компарација со регионот: Македонија заостанува

Што прават соседите?

Грција:

• Модерна флота на канадери и хеликоптери
• Добро обучен кадар со континуирана едукација
• Ефикасен систем за рано предупредување
• Меѓународна соработка за заемна помош

Хрватска:

• Инвестиции во најнова противпожарна технологија
• Специјализирани тимови за шумски пожари
• Ефективна координација меѓу службите
• Превентивни програми во ризични области

Македонија:

• Се потпира на помош од соседните земји
• Импровизирани решенија во моментот на криза
• Недостаток на долгорочна стратегија
• Хронично недофинансирање на службите

---

Решенија: Што треба итно да се направи

1. Итни мерки (краток рок)

Техничка опременост:

• Набавка на нови противпожарни возила
• Поправка и модернизација на постојните канадери
• Воспоставување на регионални противпожарни центри

Кадровски проблеми:

• Итно ангажирање на пилоти – дури и странски ако е потребно
• Зголемување на платите за специјализиран кадар
• Интензивна обука на постојниот персонал

2. Среднорочни реформи (1-3 години)

Системски промени:

• Создавање на Национален план за борба против пожари
• Воспоставување на систем за рано предупредување
• Децентрализација на противпожарните служби

Инвестиции:

• Модернизација на целокупната противпожарна флота
• Изградба на противпожарни патишта во ризични подрачја
• Воспоставување на мрежа од резервоари за вода

3. Долгорочна стратегија (3-10 години)

Превенција:

• Едукација на населението за превенција од пожари
• Уредување на шумските подрачја за намалување на ризикот
• Климатска адаптација за справување со суши

Меѓународна соработка:

• Регионални договори за взаемна помош
• ЕУ фондови за модернизација на службите
• Размена на искуства со развиените земји

---

Финансиски аспект: Колку чини неподготвеноста?

Трошоци на тековната ситуација

Директни трошоци секоја година:

• Штети од пожари – милиони евра
• Увоз на помош од странство
• Санирање на последиците
• Здравствени трошоци од загадување

Можни инвестиции:

• 50 милиони евра за комплетна модернизација би биле помалку од штетите што се прават годишно
• ЕУ фондови можат да покријат до 85% од трошоците
• Заштедите од ефикасност би ги оправдале инвестициите за 3-5 години

---

Време е за системска промена

Од реакција кон превенција

Изјавата на Ангелов “сигурен сум дека ќе го локализираме, но не и дека ќе го изгасиме” е симбол на дефетистичкиот пристап што го карактеризира македонскиот систем за заштита од пожари.

Наместо да се потпираме на надеж и импровизација, треба:

1. Итни инвестиции во опрема и кадар
2. Системски пристап кон проблемот
3. Долгорочна стратегија за превенција
4. Меѓународна соработка за заемна помош
5. Политичка волја за решавање на проблемот

Пожарите не чекаат – времето за подготовка е сега!

Секој ден на каснење значи поголем ризик за животи, имот и природа. Македонија мора да се разбуди од летаргијата и да инвестира во она што навистина е приоритет – безбедноста на своите граѓани и заштитата на природното богатство.

---

Додека политичарите прават изјави, пожарите продолжуваат да горат. Времето за зборови помина – сега е време за дела.

Сашо ДЕНЕСОВСКИ